TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - GIBB, Sir Hamilton Alexander Roskeen ::.

cilt: 14; sayfa: 67
[GIBB, Sir Hamilton Alexander Roskeen - Jacob M. Landau]


“An Interpretation of Islamic History” (Journal of World History, I, 39-62) adlı makale, özellikle Sünnî kurumlarının tarih içindeki rolünü belirtmesi açısından önemli bir çalışmadır. Aynı yıl çıkan “The Social Significance of the ShuǾubiyya” (Studia Orientalia loanni Pedersen [Copenhagen], s. 105-114) başlıklı makalesinde İslâmî ahlâk ve Sâsânî geleneği arasındaki farklılıkları ele almıştır. Gibb 1955’te iki önemli makale daha yayımladı. Bunların ilki olan “The Evolution of Government in Early Islam” (Studia Islamica, IV, 5-17) İslâm’ın getirdiği yeni tip sosyal düzeni inceler. “The Fiscal Rescript of Umar II” (Arabica, II, 1-16) adını taşıyan ikinci makale İslâm’ın idarî ve ekonomik tarihine ait bir çalışmadır. Gibb, 1958’de yayımlanan “Arab-Byzantine Relations under the Umayyad Caliphate” (Dumbarton Oaks Papers, XII, 219 - 233) başlıklı makalesiyle de benzer konuları incelemiş ve Araplar’ın idarî ve malî yapı itibariyle Sâsânîler’in mirasçısı olduklarını ileri sürmüştür. Gibb’in ölümünden sonra yayımlanan The Life of Saladin (London 1973) adlı kitabı da orijinal Arap kaynaklarına dayalı ciddi bir eserdir.

C) Modern İslâm Çalışmaları. Gibb’in 1947’de Chicago’da yayımlanan Modern Trends in Islam adlı eseri büyük ilgi uyandırdı ve birçok dile tercüme edildi. İslâm dünyasında XX. yüzyılda görülen düşünce akımlarını ve siyasî hareketleri akademik bir üslûpla tahlil eden eser günümüzde de okunmakta ve kaynak olarak kullanılmaktadır. Gibb bu kitabındaki bazı görüşlerini, 1951’de yazdığı “La réaction contre la culture occidentale dans le proche orient” (Cahiers de l’orient contemporain, XXXIII, 1-10) adlı makalesinde tekrar ele alarak müslümanların tepkilerinin daha çok ahlâkî ve dinî alanlarda yoğunlaştığını savundu. II. Dünya Savaşı sonrasında Harold Boven’la birlikte yayımladıkları Islamic Society and the West (I-II, Oxford 1950-1957), birkaç cilt devam edecek bir projenin ilk bölümü idi; ancak proje tamamlanamadı. Kitapta yer alan müstakil makaleler, XVIII. yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Arap vilâyetlerindeki sosyal kurumlarının ve bunlar üzerindeki Batı tesirlerinin bir değerlendirmesidir.

Gibb’in makalelerinin birçoğu, S. J. Shaw ve W. R. Polk tarafından bir cilt halinde tekrar yayımlanmış (Studies on the Civilization of Islam, Boston-London 1962), daha sonra da Arapça’ya tercüme edilmiştir (Dirâsât fî ĥađâreti’l-İslâm, Beyrut 1964).

BİBLİYOGRAFYA:

G. Makdisi, “Biographical Notice”, Arabic and Islamic Studies in Honor of Hamilton A. R. Gibb (ed. G. Makdisi). Leiden 1965, s. XV-XVII; a.mlf., “Sir Hamilton Alexander Roskeen Gibb”, JAOS, sy. 93 (1973), s. 429-431; G. Levi Della Vida. “Letter of Dedication”, Arabic and Islamic Studies in Honor of Hamilton A. R. Gibb (ed. G. Makdisi), Leiden 1965, s. XI-XIV; S. J. Shaw, “Bibliography of Hamilton A. R. Gibb”, a.e., s. 2-20; A. H. Hourani, “H. A. R. Gibb: The Vocation of an Orientalist”, Europe and the Middle East, London 1980, s. 104-134; a.mlf., “Gibb, Sir Hamilton Alexander Roskeen (1895-1971)”, The Dictionary of National Biography, Oxford 1971-80, s. 336-337; Ziyaul-Hasan Faruqi, “Sir Hamilton Alexander Roskeen Gibb”, Orientalism, Islam and Islamists (nşr. Asaf Hussain v.dğr.), Vermont 1984, s. 177-189; Bedevî, MevsûǾatü’l-müsteşriķīn, II, 105-107; E. Kedourie, England and the Middle East, London 1987, s. 1-9; A. K. S. Lambton, “Sir Hamilton Alexander Roskeen Gibb”, BSOAS, XXXV (1972), s. 338-345; Muhsin Mahdi, “In Memoriam”, MESA Bulletin, VI/1 (1972). s. 88; a.mlf., “Orientalism and the Study of Islamic Philosophy”, Journal of Islamic Studies, sy. 1, Oxford 1990, s. 73-98.

Jacob M. Landau  


GIESE, Wilhelm Friedrich Carl

(1870-1944)

Alman Türkologu ve Osmanlı tarihçisi.

Bugün Polonya sınırları içinde bulunan Pomeranya’daki Stargard’da doğdu. Greifswald Üniversitesi’nde ilâhiyat ve Doğu dilleri okuyarak W. Ahlwardt’ın yanında eski Arap şiiri üzerine doktora yaptı (1894). Daha sonra Strassburg’da T. Nöldeke ile birlikte çalışırken 1899’da Georg Jakob’un teşvikiyle Türkoloji’ye yöneldi ve bu tarihten 1905’e kadar İstanbul’daki Alman Lisesi’nde başöğretmenlik yaptı. Bu yıllarda fırsat buldukça Anadolu’yu gezdi; özellikle Konya Valisi Ferid Paşa’nın yardımlarıyla bölgenin çeşitli köylerinde ve yörükler arasında ağız araştırmaları yaparak türkü sözleri, hikâyeler derledi. Ülkesine dönüşünde bir süre Greifswald’da lise öğretmenliğinde bulunduktan sonra üniversiteye geçerek doçent oldu. 1907’de Berlin’deki Seminar für orientalische Sprachen’de Karl Foy’un yerine Türk dili profesörlüğüne getirildi. Bu arada, Konya yöresindeki yörüklerden yaptığı derlemeleri içeren Erzählungen und Lieder aus dem Vilajet Qonjah adlı kitabı yayımlandı (Halle-New York 1907). 1914-1915 yıllarında yüzbaşı rütbesiyle orduda görev aldı. 1915’te davet edildiği Dârülfünun Edebiyat Fakültesi’nde Ural-Altay dilleri profesörlüğü yaptı; Osmanlıca, Türk lehçeleri, Yakut Türkçesi gibi konularda verdiği konferanslar ve Türk Yurdu dergisindeki yazılarıyla kendini tanıttı. Giese, gerek Alman Lisesi’nde gerekse İstanbul Dârülfünunu’nda görevli olduğu yıllarda daha çok Osmanlı edebiyatının son safhası ve halk edebiyatıyla ilgilenmiş, özellikle şiirlerinde halk dilini kullanan Mehmed Emin’den (Yurdakul) çok etkilenerek birçok şiirini Almanca’ya çevirip orijinal metinleriyle birlikte yayımlamak suretiyle onu Avrupa’ya tanıtmıştır. Aynı şekilde Hüseyin Rahmi’nin (Gürpınar) İffet adlı romanından yaptığı seçme tercümeleriyle onun da Batı’da tanınmasını sağlamıştır.

Mondros Mütarekesi’nden sonra Türkiye’den ayrılan Giese 1920’de davet edildiği Breslau Üniversitesi’nde ders vermeye başladı. Burada, en eski Osmanlı tarih kaynakları üzerinde karşılaştırmalı bir çalışma olan “Die ältesten osmanischen Geschichtsquellen” (Festschrift C. F. Lehmann-Haupt, 1921, s. 28-35) adlı makalesini yayımlayarak Jorga ve Gibbons gibi çağdaş tarihçileri Osmanlı kaynaklarını incelemeden ön yargılı sonuçlara vardıkları için tenkit etti. Bundan sonra edebiyatı bırakarak çalışmalarını daha çok Osmanlı tarih kaynakları üzerinde yoğunlaştırdı ve yazarları bilinmeyen (anonim) on üç el yazması tarih metnini karşılaştırmalı olarak yayımlayıp en önemli eseri olan Anonim Tevârîh-i Âl-i Osmân’ı meydana getirdi (Die altosmanischen anonymen Chroniken in Text und Übersetzung, Teil I: Text und Variantenverzeichnis, Breslau 1922, Teil II [Almanca’sı] Leipzig 1925; Latin harfleriyle Türkçe neşri: Nihat Azamat, İstanbul 1992). Daha sonra da “Das Problem der Entstehung des osmanischen Reiches” (Zeitschrift für Semitistik, 2 [1924], s. 246-271;



Not: Sayfa başlangıcındaki maddenin pdf'sini gösterir