TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - ZEKÎ NECÎB MAHMÛD ::.

cilt: 44; sayfa: 220
[ZEKÎ NECÎB MAHMÛD - Saîd Murad]


eğitim durumunu da yöntem, içerik ve fizikî şartlar bakımından eleştiren Necîb Mahmûd bu konuda şu teklifleri getirir: Çağdaş yenilikleri içeren okul binaları yapılmalı, yeni nesiller geçmişleri hakkında bilinçlendirilmeli, yüksek öğretime önem verilmeli, aklı savunan, bilimi ve sanatları koruyan bir üniversite eğitimi gerçekleştirilmeli, yüksek öğretimin geliştirilmesinde toplumun gönüllü maddî destek ve katkısı sağlanmalıdır.

Siyaset. Öncelikle siyasette halkın iradesine saygı gösterilmelidir. Irk, kültür gibi herhangi bir konuda ayırım yapmaksızın insan haklarına önem verilmesi, insanların haklarına ve hürriyetlerine saygıyı geliştiren eğitim öğretim programlarının uygulanması gerekir (Min ħızâneti evrâķī, s. 67-68). Siyasetin bir görevi de bütün insanlık için belâ olan savaşları engellemektir (a.g.e., s. 57). Aynı fikirleri paylaşan çok sayıda siyasî parti yerine birbirinden farklı, açık seçik ilkeler ve tezler ortaya koyan olan partiler kurmak suretiyle insanların siyasete ilgi göstermesine ve sağlıklı tercihler yapmasına imkân verilmelidir (a.g.e., s. 63).

Eserleri. Zekî Necîb Mahmûd çok sayıda kitap, makale, ansiklopedi maddesi yazmış ve çeviriler yapmıştır; bazı eserleri şunlardır: A) Telif. Felsefe ve Mantık: Ķıśśatü’l-felsefeti’l-Yûnâniyye (Kahire 1935, Ahmed Emîn ile birlikte); Ķıśśatü’l-felsefeti’l-ĥadîŝe (Kahire 1936, Ahmed Emîn ile birlikte); el-Manŧıķu’l-vażǾî (I, Kahire 1951; II, Kahire 1961); Ħurâfetü’l-mîtâfîzîķā (Kahire 1953; ikinci baskısı Mevķıf mine’l-mîtâfîzîķā başlığını taşır, Beyrut-Kahire 1983); Nažariyyetü’l-maǾrife (Kahire 1956); Ĥayâtü’l-fikr fi’l-Ǿâlemi’l-cedîd (Kahire 1956; Beyrut 1982); Naĥve felsefetin Ǿilmiyye (Kahire 1958); eş-Şarķu’l-fennân (Kahire 1960, 1974); Câbir b. Ĥayyân (Kahire 1961); Felsefe ve fen (Kahire 1963); Tecdîdü’l-fikri’l-ǾArabî (Beyrut-Kahire 1980); el-Cebrü’ź-źâtî (müellifin 1947’de Londra Üniversitesi’n-de hazırladığı Self Determination başlıklı doktora tezinin Arapça çevirisidir; trc. İmâm Abdülfettâh İmâm, Kahire 1973); Nâfiźe Ǿalâ felsefeti’l-Ǿaśr (el-ǾArabî dergisinde yayımlanan makalelerinden kitap haline getirilmiştir; Kahire 1990). Din, Kültür ve Medeniyet: Şurûķ mine’l-ġarb (Beyrut-Kahire 1951, 1983); el-MaǾķūl ve’l-lâ maǾķūl fî türâŝinâ el-fikrî (Kahire 1972); The Land and People of Egypt (Philadelphia 1972); Ŝeķāfetünâ fî müvâceheti’l-Ǿaśr (Beyrut-Kahire 1976); Efkâr ve mevâķıf (Kahire-Beyrut 1983); Ķıyemün mine’t-türâŝ (Kahire-Beyrut 1984); Rüǿyetün İslâmiyye (Beyrut-Kahire 1987); Fî Taĥdîsi’ŝ-ŝeķāfeti’l-ǾArabiyye (Beyrut 1987); ǾArabiyyûn beyne’ŝ-ŝeķāfeteyn (Kahire 1990); Ĥaśâdü’s-sinîn (Kahire-Beyrut 1991, 1992); Fî Müfteriķı’ŧ-ŧuruķ (Beyrut-Kahire 1993); İslâmiyyât: Fî Mefhûmi’l-ķıyâde (Beyrut 1993); Min ħızâneti evrâķī (Kahire 1996). Edebiyat: Şeksbîr (Kahire 1943); Ķıśśatü’l-edeb fi’l-Ǿâlem (Ahmed Emîn ile birlikte; birinci kitap: Fi’l-Edebi’l-ķadîm ve edebi’l-Ǿuśûri’l-vüsŧâ, Kahire 1943; ikinci kitap: Fi’l-Edebi’l-ĥadîŝ, Kahire 1945; üçüncü kitap: Fi’l-Edebi’l-ġarbî ve’ş-şarķī fi’l-ķarni’t-tâsiǾ Ǿaşer, Kahire 1948); Cennetü’l-Ǿabîŧ (Kahire 1947, 1951, 1982); Arżü’l-aĥlâm (müellife Eğitim Bakanlığı’nın Edebiyat Başarı ödülünü kazandıran eserdir; Kahire 1949, 1952); eŝ-Ŝevre Ǿale’l-ebvâb (Kahire 1955; ikinci baskısı el-Kûmîdiya el-Ǿarżıyye başlığını taşır; Beyrut-Kahire 1983, 1989); Eyyâm fî Emrîkâ (Kahire 1955); Ķıśâśât mine’z-zücâc (Kahire 1947, 1974); Ķuśûr ve lübâb (Kahire 1957); Ķıśśatü nefs (Beyrut-Kahire 1965, 1983); Vichetü nažar (Kahire 1967); MaǾa’ş-şuǾarâǿ (Beyrut-Kahire 1976); Ķıśśatü Ǿaķl (Beyrut-Kahire 1983); Büzûr ve cüzûr (Kahire 1990). B) Çeviri: Eflâtun, Apologia, Euthydemos, Kriton ve Phaidon diyalogları (Kahire 1936); H. B. Charlton, Fünûnü’l-edeb (Kahire 1938, 1945); Victor Andreevich Kravchenko, Âŝertü’l-ĥürriyye (Kahire 1367/1948); Will Durant, Ķıśśatü’l-ĥađâra (Kahire 1950, 1968); Bertrand Russell, Târîħu’l-felsefeti’l-Ġarbiyye (birinci kitap, Kahire 1954; ikinci kitap, Kahire 1955) ve el-Felsefe bi-nażratin Ǿameliyye (Kahire 1958); John Dewey, el-Manŧıķ: Nažariyyetü’l-baĥŝ (Kahire 1959).

Hakkında Yazılanlar. 1. Âtıf Ahmed, Naķdü’l-Ǿaķli’l-vażǾî. Necîb Mahmûd’un düşüncesindeki yöntem sıkıntısını inceleyen bir çalışmadır (Beyrut 1980). 2. Necvâ Hamûde, Teǿŝîrü’l-vażǾiyye el-manŧıķıyye Ǿale’l-fikri’l-ǾArabî el-ĥadîŝ. Sorbonne Üniversitesi’nde hazırlanmış doktora tezidir (Paris 1989). 3. Abdülbâsıt Seydâ, el-VażǾiyyetü’l-manŧıķıyye ve’t-türâŝi’l-ǾArabî: Nümûzecü fikri Zekî Necîb Maĥmûd el-Felsefiyye (Beyrut 1990). 4. Necvâ Ömer, el-Cevânibü’l-edebiyye fî kitâbâti Zekî Necîb Maĥmûd (yüksek lisans tezi, 1991, Aynişems Üniversitesi Arap Dili Bölümü). 5. Fevziye Îd Mercî, el-ǾAķlü ve važîfetühû fî fikri Zekî Necîb Maĥmûd (yüksek lisans tezi, 1991, Beyrut Saint Joseph Üniversitesi Edebiyat ve İnsan Bilimleri Fakültesi). 6. Abdülkādir Mahmûd, Zekî Necîb Maĥmûd: Feylesûfü’l-üdebâǿ ve edîbü’l-felâsife (Kahire 1993). 7. Ahmed Osman, Ŧarîķunâ ile’l-ĥürriyye. Zekî Necîb Mahmûd ile hürriyet konusunda yapılan bir mülâkatı içerir (Kahire 1994). 8. Nûrân Muhammed Fethî el-Cezîrî, Eŝerü’l-itticâhi’t-taĥlîlî fî fikri Zekî Necîb Maĥmûd (doktora tezi, 1995, Kahire Üniversitesi Edebiyat Fakültesi). 9. Margot Schellfold, Authentisch arabisch und dennoch modern? Zakī Nağīb Mahmūds kulturtheoretische (Berlin 1996). 10. Fâtıma İsmâil, el-Menhecü’l-felsefî Ǿinde Zekî Necîb Maĥmûd (Kahire 1999). 11. Necâh Muhsin, el-Fikrü’l-ķavmi Ǿinde Zekî Necîb Maĥmûd (Kahire 1999). 12. İmâm Abdülfettâh İmâm, Riĥle fî fikri Zekî Necîb Maĥmûd (Kahire 2001). Ayrıca çeşitli dergi ve gazetelerde Necîb Mahmûd’un görüşleriyle ilgili çok sayıda yazı yayımlanmıştır.

BİBLİYOGRAFYA:

Zekî Necîb Mahmûd, Eyyâm fî Emrîkâ, Kahire 1955, s. 53-54, 221; a.mlf., Ķıśśatü nefs, Kahire 1965; a.mlf., Tecdîdü’l-fikri’l-ǾArabî, Beyrut-Kahire 1980, s. 83-84; a.mlf., Ķıśśatü Ǿaķl, Beyrut-Kahire 1983, s. 16, 57, 62, 177; a.mlf., Mevķıf mine’l-mîtâfîzîķā, Beyrut-Kahire 1983, s. 18-19; a.mlf., Ķıyemün mine’t-türâŝ, Beyrut-Kahire 1984, s. 100-103; a.mlf., Rüǿyetün İslâmiyye, Beyrut-Kahire 1987, s. 262, 307; a.mlf., Ĥaśâdü’s-sinîn, Beyrut-Kahire 1991, s. 18; a.mlf., Fî Müfteriķı’ŧ-ŧuruķ, Beyrut-Kahire 1993, s. 41; a.mlf., Min ħızâneti evrâķī, Kahire 1996, s. 42-43, 49-50, 52, 57, 63, 67-68; Saîd Murâd, Zekî Necîb Maĥmûd: Ârâǿ ve efkâr, Kahire 1994; Münâ Ahmed Ebû Zeyd, el-Fikrü’d-dînî Ǿinde Zekî Necîb Maĥmûd, Beyrut 1416/1996; AǾlâmü’l-edebi’l-Arabiyyi’l-muǾâśır (nşr. Robert B. Campbell), Beyrut 1996, II, 1188-1191; Âtıf el-Irâkī, el-ǾAķl ve’t-tenvîr fi’l-fikri’l-ǾArabiyyi’l-muǾâśır, Kahire 1998, s. 493-520; Ahmed el-Alâvine, Źeylü’l-AǾlâm, Cidde 1418/1998, s. 88; Nizâr Abâza-M. Riyâz el-Mâlih, İtmâmü’l-AǾlâm, Beyrut 1999, s. 102; Şeltâğ Abûd, “Zekî Necîb Maĥmûd-Edîben”, Mecelletü Külliyyeti’d-daǾveti’l-İslâmiyye, XIII, Trablus 1996, s. 326-343; İzzet es-Seyyid Ahmed, “Maĥmûd (Zekî Necîb)”, el-MevsûǾatü’l-ǾArabiyye, Dımaşk 2007, XVIII, 110-112.

Saîd Murad  


ZEKKĀK

(الزقّاق)

Ebü’l-Hasen Alî b. Kāsım b. Muhammed ez-Zekkāk et-Tücîbî el-Fâsî

(ö. 912/1507)

Mâlikî fakihi.

Ailesinin kökeni Tücîb adlı Yemenli bir kabileye dayanır. Zekkāk lakabı bir meslekle ilgili olmayıp bizzat kendisinin belirttiğine göre zengin dedesinin dedesi erkek



Not: Sayfa başlangıcındaki maddenin pdf'sini gösterir