TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - UBEYDULLİN, Aziz ::.

cilt: 42; sayfa: 32
[UBEYDULLİN, Aziz - İsmail Türkoğlu]


(Kazan 1940, 1948), Halk Savaşı (Bakü 1933), Tarihi Sayfalar Açılırken. Ubeydullin’in daha önce Arap harfleriyle basılmış olan bazı eser ve makalelerinin Kiril harfleriyle yeniden neşri S. Alişev ve I. Gıylejev tarafından gerçekleştirilmiştir (Kazan 1989). B) Edebiyat: Hikayeler (Kazan 1918), Ahmet Batır Ormanda (Kazan 1919), Tatar Edebiyatı Tarihi İçin Materyal Toplama Yolunda Bir Tecrübe (Ali Rahim ile birlikte) (Kazan 1923), Tatar Edebiyatı Tarihi I (Kazan 1922; Ali Rahim ile birlikte), Tatar Edebiyatı Tarihi (Feodalizm devri, Kazan 1925), Hikayeler (Kazan 1930), Hikayeler (Kiril harfleriyle Tatarca nşr. R. Gaynanov, Kazan 1958). Ubeydullin’in bunların yanı sıra Kazan Muhbiri, Yıldız, Kurultay, Şark Kızı, Biznin Yol gazetelerinde; An, Mektep, Maarif (Kazan), Şûrâ (Orenburg), Edebî Parçalar, Maarif ve Edebiyat, Azerbaycan’ı Öğrenme Yolu, Azerbaycan Devlet Üniversitesinin Haberleri, Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nin Şark Fakültesinin Haberleri, Azerbaycan’ın İktisadi Haberleri (Bakü), Maorif ve Ukituvçi (Semerkant) gibi dergilerde tarih, edebiyat, milliyet ve dil meseleleriyle alâkalı 150 civarında makalesi yayımlanmıştır.

BİBLİYOGRAFYA:

Cemil Hesenov, Ak Lekelerin Kara Kölkesi, Bakü 1991, s. 177-196; Gaziz Gubaydullin (haz. E. Gubaydullin v.dğr.), Kazan 2002, tür.yer.; S. Alişev, “Kürenekle Tarihçi Hem Edip”, Kazan Utları, sy. 6, Kazan 1987, s. 161-163; Atahan Paşaev, “Gaziz Gubaydullin kak vidnıy istorik-arhivist”, Gasırlar Avazı, sy. 1-2, Kazan 1996, s. 181-185; “Gaziz Gubaydullin: Ya sredi tovarişçey scitalsya horosim disputantom”, a.e., sy. 1-2 (1997), s. 121-122; “Eçke Emigrant”, Kazan Utları, sy. 10 (1997), s. 122-127; S. Rahimov, “Gaziz Gubeydullin”, Gasırlar Avazı, sy. 3-4 (1998), s. 95-97; A. Litvin, “Repressirovannaya nauka”, a.e., sy. 3-4 (1998), s. 202-219; Renat Şigabdinov, “Uzbekskiy period naucnoy deyatelnosti professora Gaziza Gubaydullina”, a.e., sy. 1-2 (2000), s. 83-86.

İsmail Türkoğlu  


UBICINI, Jean-Henri Abdolonyme

(1818-1884)

Fransız şarkiyatçısı.

20 Ekim 1818’de Issoudun’da (Fransa) doğdu. Lombardia asıllı bir ailenin çocuğudur. Gençliğinde birkaç yıl kolej öğretmenliği yaptı. 1846’da seyahate çıkarak İtalya, Yunanistan üzerinden İstanbul’a gitti (1847). 1848’de Bursa ve İzmir’e geçti. Aynı yıl Eflak ve Boğdan’da çıkan ayaklanmalar esnasında kurulan geçici hükümetin sekreterliğini üstlendi. Bu iki prensliğin Rus işgaline uğramasına ve Türk ordusunun Eflak‘a girmesine tanık oldu. Sorun çözüldükten sonra İstanbul’a döndü ve Fuad Paşa’ya bilgi verdi. İstanbul’da bu ilk kalışı üç yılı buldu. 1855’te bir defa daha İstanbul’a geldi.

Ubicini İstanbul’da geniş bir çevre edindi. Çeşitli ailelerle tanıştı ve onların konuğu oldu. Mustafa Reşid, Fuad, Âlî ve Ahmed Vefik paşalar gibi dönemin önde gelen devlet adamlarıyla irtibat kurdu. Türkiye’deki gelişmeleri, özellikle Tanzimat’la birlikte hızlanan yenilik hareketlerini yakından takip etti. Türkçe’yi edebî metinlere nüfuz edebilecek ölçüde öğrendiğinden Doğu kaynaklarını değerlendirebilecek donanıma sahipti. Ardından Paris’e döndü. 27 Ekim 1884’te Vernou sur Brene’de öldü. Légion d’Honneur nişanının Grand Croix derecesine sahipti. Yayımladığı eserlerden anlaşıldığına göre Ubicini, reform sürecinde Osmanlı İmparatorluğu’nun yeniden canlanması ve ilerlemesi için girişim başlatan II. Mahmud’un yaptıklarına büyük değer vermektedir. II. Mahmud’u reformları gerçekleştirirken içinde bulunduğu durum açısından Büyük Petro’dan daha üstün görür. Tanzimat’ı “eski nizamın yeniden kurulması” şeklinde tanımlayan Ubicini, II. Mahmud’un eseri olarak gördüğü bu harekete daha geniş bir anlam vermektedir. Tanzimat, Türk imparatorluğunun çağdaş anlamda ilk anayasasının temellerini atmıştır. Ubicini, İslâm’ın Türkiye’deki hukuk düzeni ve günlük yaşayış üzerindeki etkisini inceler, ulemânın durumunu ele alır ve Tanzimat’la başlayan yeni yasaları değerlendirir; bunların müslüman ve gayri müslim tebaa yönünden getirdiği yenilikleri tahlil eder; okullar, kütüphaneler, basın, maliye, posta sistemi, ordu ve toplumsal yapı üzerinde ayrıntılı biçimde durur. Ubicini XIX. yüzyılda Türkler’e karşı oldukça tarafsız bir zihniyetin temsilcisidir. Bu dönemde Avrupa kamuoyunun kalıplaşmış ön yargılarla davrandığı göz önüne alınırsa bu tutumun önemi daha iyi anlaşılır. Özellikle mektupları bu ön yargıların sorgulanmasında etkili olmuştur. Ubicini Türkler’in erdemlerini, onurlarına düşkünlüğünü, sade yaşantılarını, ağır başlılıklarını, inceliklerini gerçekçi bir tutumla anlatmaya çalışmıştır.

Eserleri. 1. Lettres sur la Turquie ou tableau statistique, religieux, politique, administratif, militaire, commercial etc. de l’Empire ottoman depuis le khattichérif de Gulkhane 1839 (Paris 1851-1853). İstanbul’a yolculuğunu konu alan ve 1850 yılının Martından başlamak üzere Moniteur universel’de yayımlanmaya başlanan mektuplarının kitap haline getirilmiş şeklidir. O sırada Türkiye ile Rusya arasında yeni sorunların ortaya çıkması üzerine Avrupa kamuoyunun dikkati yeniden Osmanlı Devleti’ne çevrilmişti. Bu mektuplar Türkiye’nin gerçek yüzünün Batı’da tanınması açısından büyük değer taşımaktadır. Eserin I. cildinde Tanzimat’la birlikte değişen Osmanlı kurumları ve toplumsal yapı ele alınmakta, II. ciltte Osmanlı Devleti’nde yaşayan gayri müslimlerin durumu tarihsel ve hukuksal açıdan incelenmektedir. Eser İngilizce’ye (Letters on Turkey: An Account of the Religious, Political, Social and Commercial Conditions of the Ottoman Empire, trc. L. Easthope, London 1856), İtalyanca’ya (Lettere Sulla Turchia, Milan 1853), İspanyolca’ya



Not: Sayfa başlangıcındaki maddenin pdf'sini gösterir