TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - TEODOR KASAP ::.

cilt: 40; sayfa: 475
[TEODOR KASAP - Turgut Kut]


Beşiktaş Yenimahalle, Şerbethane sokağındaki evinden kaldırıldı; âyini Beşiktaş Meryem Ana (Panagia) Kilisesi’nde icra edildi (Karaca, s. 371-381).

Büyük oğlu Aleko Kasap 13 Eylül 1871’de Beşiktaş’ta doğdu. Mekteb-i Sultânî’yi 1890’da bitirdikten sonra (Berküren, II, 429) 1 Temmuz 1891’de Hariciye Nezâreti Tahrîriye Kalemi’ne girdi. Cumhuriyet’in ilânına kadar bu görevde kaldı.

Eserleri. Telifleri. 1. La question des réformes et des garanties (Constantinople 1876). 2. Lettres à S. E. Said Pacha (Paris 1877). 3. Sarı Yûsuf (Haydut Yûsuf). Bu romanın bir nüshasının Yıldız Sarayı Kütüphanesi’nde, bir nüshasının da Teodor Kasap’ın Paris’te yaşayan küçük oğlu Diyojen’de bulunduğu kaydedilmektedir (Akşam, nr. 9574). Adapte ve Çevirileri. 1. Monte Kristo (I-VI, İstanbul 1288-1290). Alexandre Dumas Père’in Le comte de Monte Cristo adlı romanının çevirisidir. 2. Pinti Hamid (İstanbul 1290, Molière’in L’Avare [1668] adlı komedisinden adaptedir). 3. İşkilli Memo (İstanbul 1291, Molière’in Sganarelle ou le Cocu imaginaire [1660] adlı bir perdelik manzum oyunundan adaptedir). 4. Para Meselesi (İstanbul 1292). Alexandre Dumas Fils’in La Question d’argent (1857) adlı komedisinden çevrilmiştir. Adapte ettiği oyunlar yanında Diyojen ve Hayâl gazetelerinde tiyatro üzerine yazılar yazmış, tiyatronun âdeta bir ahlâk okulu olduğu fikrini savunmuştur. Güllü Agop’un Osmanlı Tiyatrosu’nda sahnelediği oyunları Fransız ahlâk ve yaşayışını yansıtması, kötü çevrilmiş olması ve oyuncuların Türkçe telaffuz bozuklukları bakımından eleştirmiştir. Tanzimat’la beraber Batı’dan gelen tiyatroya karşı orta oyunu ve Karagöz’ü savunmuş, bu yerli damarın zamanın ihtiyacını karşılayacak şekilde ıslah edilmesini ve oynamakta olduğu avlulardan modern tiyatro sahnesine çıkarılmasını istemiştir.

Teodor Kasap, Galata Yenicami caddesindeki Zincirli Han’da Diyojen’i (Rumca’sı O Diogenis, Fransızca’sı Le Diogène) (24 Kasım 1870 - 10 Ocak 1873, 183 sayı), Rumca baskısı O Kudunatos (5 Haziran 1873 - 19 Temmuz 1873, 29 sayı) başlığını taşıyan Çıngıraklı Tatar’ı (5 Nisan 1873 - 18 Temmuz 1873, 29 sayı), Fransızca’sı Polichinelle, Rumca’sı O Momos, Ermeni harfli Türkçe baskısı Kheyal (3 Kasım 1873 - 5 Ocak 1874, 10 sayı) şeklinde olan Hayâl’i (30 Ekim 1873 - 30 Haziran 1877, 368 sayı) çıkarmıştır. Galata Zindankapı Bıçakçılar sokağı 56 numarada, haftada iki defa dört sayfa olarak neşredilen Hayâl’de yer yer Ermenice yazılar da bulunmaktadır. Karikatürler N. Berberian imzasını taşır. Teodor Kasap yayımladığı İstikbâl (22 Ağustos 1875 - 21 Şubat 1877, 236 sayı) gazetesi yanında Petko R. Slaveykov’un redaktörlüğünde çıkan Zvınçatiy glumço (zilli avanak) (1873); Şutos (şakacı) (1873-1874), Kosturka (paslı bıçak, 1874) adlı Bulgarca mizah gazetelerinin de sahibidir (Mevsim, sy. 2 [2008], s. 190).

BİBLİYOGRAFYA:

Genikon Mitroon Thanaton (Genel ölüm kütük defteri s. 430), Fener Rum Patrikhânesi Arşivi; Turgut Kut’un arşivindeki Teodor Kasap ile ilgili Türkçe, Fransızca ve Rumca belgeler; Mehmed Zeki Pakalın, “Teodor Kasap”, Sicill-i Osmânî Zeyli (haz. Ali Aktan), Ankara 2009, XVIII, 44-46; Selim Nüzhet [Gerçek], Türk Gazeteciliği, İstanbul 1931, s. 52, 60-61, 70-71; N.(ikiforos) Moshopulos, La presse dans la renaissance balkanique, Atina 1932, s. 141-144; a.mlf., “Teodoros Kasapis 1836-1897”, Eteria Thrakikon Meleton. Arhio tu Laografiku ke Glosiku Thisavru, sy. 32, Atina 1966, s. 3-6; a.mlf., “Teodor Kasapis ö. 1897”, Megali Elliniki Engiklopedia, Atina 1930, XIII, 931; Köprülü, Araştırmalar, s. 267-272; Midhat Cemal Kuntay, Namık Kemal (Devrinin İnsanları ve Olayları Arasında), İstanbul 1944, I, 586-596; Münir Süleyman Çapanoğlu, Basın Tarihimizde İlave, İstanbul 1960, s. 62-65; Asaf Tugay, İbret: Abdülhamid’e Verilen Jurnaller ve Jurnalciler, İstanbul 1961, I, 124-125; Nâmık Kemâl’in Husûsî Mektupları (haz. Fevziye Abdullah Tansel), Ankara 1967-69, I-II, tür.yer.; Ebüzziyâ Mehmed Tevfik, Yeni Osmanlılar Tarihi (haz. Ziyad Ebüzziya), İstanbul 1974, III, 45, 243; Zeynep Kerman, 1862-1910 Yılları Arasında Victor Hugo’dan Türkçeye Yapılan Tercümeler Üzerinde Bir Araştırma, İstanbul 1978, s. 357, 393; F. W. J. Hemmings, The King of Romance. A Portrait of Alexandre Dumas, London 1979, s. 186-187; Hamdi Özdiş, Tanzimat Devri Mizah Gazetelerinde Batılılaşma ve Toplumsal-Siyasal Eleştiri: Diyojen (1870-1873) ve Çaylak (1876-1877) Üzerine Bir Araştırma (yüksek lisans tezi, 2004), Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü; a.mlf., Osmanlı Mizah Basınında Batılılaşma ve Siyaset (1820-1877), İstanbul 2010; a.mlf., “Teodor Kasab ve İstikbâl Gazetesine Dair Notlar”, Kebikeç, sy. 20, Ankara 2005, s. 5-26; a.mlf., “Yeni Osmanlılıktan İttihatçılığa Bir Portre: Esad Efendi (1842-1901)”, a.e., sy. 26 (2008), s. 7-36; Tahsin Berküren, Galatasaray Mezunları 1871-2006, İstanbul 2007, II, 429; Zafer Karaca, İstanbul’da Tanzimat Öncesi Rum Ortodoks Kiliseleri, İstanbul 2008, s. 371-381; Hikmet Feridun Es, “Tanımadığımız Meşhurlar: Türkiyede İlk Mizah Gazetesini Çıkaran Adam”, Akşam, 13-28 Haziran 1945; Niyazi Ahmet Banoğlu, “Aleko Kasap’tan Ali Ekrem’e Yazılmış Bir Mektup”, Tarih Dünyası, sy. 62, İstanbul 1965, s. 188-189; H. Refik Ertuğ, “Teodor Kasab ve Hayal”, Hayat Tarih Mecmuası, X/6, İstanbul 1974, s. 24-28; Kevork Pamukciyan, “Mizahi ‘Hayal’ Gazetesinin Ermeni Harfli Türkçe Baskısı”, TT, sy. 42 (1987), s. 356-360; “Hayal Mecmuası Sahibi Teodor Kasab’ın Mahkûmiyet İlâmı”, Güldiken, sy. 1, İstanbul 1993, s. 120-122; J. Strauss, “The Millets and the Ottoman Language: The Contribution of Ottoman Greeks to Ottoman Letters (19th-20th Centuries)”, WI, XXXV/2 (1995), s. 189-249 (Türkçe çevirisi, “Milletler ve Osmanlıca: Osmanlı Rumlarının Osmanlı Edebiyatına Katkısı, 19. ve 20. Yüzyıllar” [trc. Ayten Sönmez], Kritik, sy. 2, İstanbul 2008, s. 132-138); Erol Üyepazarcı, “Türk Basınının İlk Mizah Dergisi: Çıngıraklı Tatar”, Müteferrika, sy. 21, İstanbul 2001, s. 27-44; a.mlf., “II. Abdülhamid’in Çevirttiği Polisiye Romanlar”, a.e., sy. 28 (2005), s. 30; a.mlf., “II. Abdülhamid’in Özel Kütüphanesi”, a.e., sy. 32 (2007), s. 107-108; a.mlf. - Raşit Çavaş, “II. Abdülhamid’in Polisiye Roman Merakı ve Çevirttiği Polisiye Romanlar”, a.e., sy. 22 (2002), s. 97-116; Stratis D. Tarinas, “İstanbul Türk Basınında Rum Gazeteci ve Yayıncılar”, TT, sy. 236 (2003), s. 24-28; a.mlf., “Kasapoğlu (Kasapis) Teodoros”, Engiklopedia to Elliniko Tipo 1784-1974, Atina 2008, I, 529-531; Hamza Çakır, “Tarihimizde İlk Mizah Dergisi Diyojen’i Kapatma Cezasına Yine Mizahi Yoldan Gösterdiği Tepkiler”, SÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy. 15, Konya 2006, s. 161-172; Hüseyin Mevsim, “19. Yüzyıl Bulgar Uyanış Çağı ve Bulgar Kitapları Dergisi (1858-1862)”, Kritik, sy. 2 (2008), s. 184-198; İhsan Sungu, “Diyojen Gazetesi”, AA, I, 339-341; a.mlf., “Teodor Kasap 1835-1905”, a.e., I, 126-127; “Teodor Kasap (1835-1905)”, TA, XXXI, 94-95; Fahir İz, “Ķaśāb, Teodor”, EI² (İng.), IV, 681-682.

Turgut Kut  


TEPEDELEN

Arnavutluk’ta tarihî bir kasaba.

Bugün Tepelenë adıyla bilinen kasaba, Arnavutluk’un güneyindeki dağlık kesimde Klisure (Këlcyrë) kanyonunun batı girişindeki Drino ve Vjosë (Viyose) nehirlerinin birbirine kavuştuğu yerin yakınında küçük bir yerleşme yeri olarak kurulmuştur. Tarih boyunca Güney Arnavutluk’un anayol güzergâhına hâkim bir mevkide stratejik bir öneme sahip olmuştur. Küçük kasaba Ergirikasrı’nın (Gjirokastër/Argyrokastro) 32 km. kuzeyinde, Avlonya’nın (Vlorë) 80 km. güneydoğusunda ve Yanya’nın (Ioannina) 100 km. kuzeybatısında yer almaktadır. Tepedelen, 897 Ramazanında (Temmuz 1492) buraya gelerek bayramı geçiren ve Arnavutluk dağlarındaki âsilerle çarpışan II. Bayezid tarafından tesis edilmiştir. Oruç Bey yukarıdaki tarihi vermekte ve padişahın paşaları ve askerleriyle Depedelen Hisarı’nda bulunduğunu belirtmektedir (Oruç Beğ Tarihi, s. 151). Hoca Sâdeddin Efendi de II. Bayezid’in Tepedelen’de yirmi dört gün kaldığını yazar. II. Bayezid’in kaldığı 56 × 40 m. ölçüsündeki küçük kale hâlâ ayaktadır. Burası muhtemelen, bir Roma şehri olan Antigoneia’nın yerinde, Ortaçağ’dan kalma bir kalenin



Not: Sayfa başlangıcındaki maddenin pdf'sini gösterir