TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - TAŞKÖPRİZÂDE AHMED EFENDİ ::.

cilt: 40; sayfa: 152
[TAŞKÖPRİZÂDE AHMED EFENDİ - Yusuf Şevki Yavuz]


Efendi’nin el-Meâlim Adlı Eseri adıyla yüksek lisans tezi hazırlamıştır (1997, MÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü). 5. Risâle fi’l-ķażâǿ ve’l-ķader. Muhammed Zâhid Cûl tarafından tek yazma nüshasına dayanılarak yayımlanmış (Köln 2008), Hilmi Kemal Altun, Osmanlı Müelliflerince Yazılan Kaza ve Kader Risaleleri ve Taşköprizâde’nin Risâletü’l-Kaza ve’l-Kader Adlı Eseri adlı yüksek lisans tezinde kitabı tahkik edip neşre hazırlamıştır (2010, MÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü). 6. Ĥâşiye Ǿalâ Ĥâşiyeti’s-Seyyid eş-Şerîf Ǿalâ Şerĥi’t-Tecrîd. Nasîrüddîn-i Tûsî’ye ait Tecrîdü’l-kelâm adlı kitaba Seyyid Şerîf el-Cürcânî’nin yazdığı hâşiye üzerine yapılmış bir çalışmadır (Süleymaniye Ktp., Damad İbrâhim Paşa, nr. 786). 7. Ecellü’l-mevâhib fî maǾrifeti vücûdi’l-vâcib (Beyazıt Devlet Ktp., Veliyyüddin Efendi, nr. 3238/2). 8. Leŧâǿifü’n-nebî. Kırk hadisin derlenip şerhedildiği bir eser olup Sadık Cihan tarafından yayımlanmıştır (bk. bibl.). 9. Risâle fî beyâni esrâri’l-ħilâfeti’l-in-sâniyye ve’s-salŧanati’l-maǾneviyye (Süleymaniye Ktp., Cârullah Efendi, nr. 2098, vr. 88-114; Nuruosmaniye Ktp., nr. 4902/5, vr. 28-45). 10. Ĥâşiye Ǿalâ Ħâşiyeti’l-Keşşâf li’s-Seyyid eş-Şerîf el-Cürcânî (Süleymaniye Ktp., Şehid Ali Paşa, nr. 315; Beyazıt Devlet Ktp., Veliyyüddin Efendi, nr. 376). el-Keşşâf’ın baş tarafına (Fâtiha sûresiyle Bakara sûresinin ilk yirmi beş âyeti) yapılan hâşiyenin hâşiyesidir (DİA, VIII, 136). 11. Şerĥu Muķaddimeti’l-Cezerî (Mekke 1303; Dımaşk, ts. [DİA, XX, 555]). 12. Şerĥ Ǿalâ Risâle fî Ǿilmi âdâbi’l-baĥŝ ve’l-münâžara (İstanbul 1299; nşr. Muhammed Hasan Âl-i Yâsîn, Bağdad 1375). Metni de müellife ait olan eserin İsmâil Hakkı Bursevî tarafından yapılan şerhi de yayımlanmıştır (İstanbul 1273). 13. Şerĥu Dîbâceti’l-Hidâye (Hacı Selim Ağa Ktp., nr. 377). 14. Şerĥu’l-Ferâǿiż. Muhammed b. Muhammed es-Secâvendî’ye ait el-Ferâǿiżü’s-Sirâciyye’nin şerhidir (Beyazıt Devlet Ktp., Veliyyüddin Efendi, nr. 1600). 15. Şerĥu Muķaddimeti’ś-śalât. Molla Fenârî’nin eserine yazılmış bir şerhtir (Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 753). 16. Şerĥu’l-Aħlâķı’l-ǾAđudiyye (Süleymaniye Ktp., Şehid Ali Paşa, nr. 1547/1; Beyazıt Devlet Ktp., Veliyyüddin Efendi, nr. 1940). 17. Münyetü’ş-şübbân fî muǾâşereti’n-nisvân (Köprülü Ktp., nr. 1042). 18. Risâletü’l-istiķśâ fî mebâĥiŝi’l-istiŝnâǿ. Arap gramerinde önemli yeri olan istisna bahsine dairdir (Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 464/1). 19. Şerĥu’l-ǾAvâmili’l-miǿe. Birgivî’ye ait nahiv risâlesinin şerhidir (Süleymaniye Ktp., Fâtih, nr. 510). 20. Şerĥu’l-Fevâǿidi’l-Ġıyâŝiyye fî Ǿilmeyi’l-meǾânî ve’l-beyân. Adudüddin el-Îcî’ye ait eserin şerhidir (Mekke 1303). 21. Risâletü’ş-şifâǿ fî edvâǿi’l-vebâǿ (Kahire 1292). Taşköprizâde’ye nisbet edilerek Ahmed Neyle tarafından yayımlanan Ŧabaķātü’l-fuķahâǿ adlı eser (Musul 1954, 1961) Kınalızâde Ali Efendi’ye aittir (Muhyî Hilâl es-Serhân, X/3-4 [1402/1981], s. 483-497; ayrıca bk. DİA, XXV, 417).

Taşköprizâde Ahmed Efendi üzerine bazı akademik çalışmalar yapılmıştır: Ali Uğur, Taşköprizâde Ahmed İsâmeddin Ebu’l-Hayr Efendi Hayatı, Şahsiyeti ve İlmi Görüşleri (doçentlik tezi, Erzurum 1980); Ahmet Sururi, Taşköprizade Ahmed Efendi’nin Tefsir Risâleleri (yüksek lisans tezi, 2002, MÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü); Ahmet Sururi, Taşköprizade’nin el-Meâlim’i ve Kelâmî Görüşleri (doktora tezi, 2010, MÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü). Müellifle ilgili olarak Erciyes Üniversitesi Gevher Nesibe Tıp Tarihi Enstitüsü’nce 14 Mart 1989’da düzenlenen sempozyum bildirileri Taşköprülü Zâde Ahmet Efendi: 1495-1561 adıyla yayımlanmıştır (Kayseri 1992).

BİBLİYOGRAFYA:

Taşköprizâde, Miftâĥu’s-saǾâde, II, 150-182; a.mlf., eş-Şeķāǿiķ, s. 552-560; Hısım Ali Çelebi, el-Ǿİķdü’l-manžûm fî źikri efâđıli’r-Rûm (İbn Hallikân, Vefeyât içinde), Kahire 1310, II, 101; Atâî, Zeyl-i Şekāik, s. 1-2; Keşfü’ž-žunûn, I, 11, 37, 41, 56, 80; II, 1084; Sicill-i Osmânî, III, 471; Osmanlı Müellifleri, I, 346; Brockelmann, GAL, II, 559-562; Suppl., II, 633; Hediyyetü’l-Ǿârifîn, I, 144; Nüveyhiz, MuǾcemü’l-müfessirîn, I, 79; Ömer Ferruh, MeǾâlimü’l-edebi’l-ǾArabî fi’l-Ǿaśri’l-ĥadîŝ, Beyrut 1985, I, 347-348; Cihat Tunç, “Taşköprülü Zâde Ahmet Efendi’ye Göre Kelâm İlminin Yeri ve Önemi”, Taşköprülü Zâde Ahmet Efendi: 1495-1561 (ed. Ahmet Hulusi Köker), Kayseri 1992, s. 59-64; Şâkir Mustafa, et-Târîħu’l-ǾArabî ve’l-müǿerriħûn, Beyrut 1993, IV, 423-424; MuǾcemü’l-maħŧûŧâti’l-mevcûde fî mektebâti İstânbûl ve Ânâŧûlî (haz. Ali Rıza Karabulut), [baskı yeri ve tarihi yok], I, 244-247; M. Tayyib Gökbilgin, “Taşköprüzâde ve İlmi Görüşleri”, İTED, VI/1-4 (1975-76), s. 127-138, 169-182; Muhyî Hilâl es-Serhân, “Taśĥîĥu ħaŧaǿin kebîr: Kitâbü Ŧabaķāti’l-fuķahâǿ el-mensûb ilâ Taşköprîzâde hüve li’bni’l-Ĥannâǿî”, el-Mevrid, X/3-4, Bağdad 1402/1981, s. 483-497; Sadık Cihan, “Taşköprizâde Ahmed Efendi’nin ‘Letâifu’n-Nebî’ İsimli Kırk Hadîsi”, İİFD, sy. 4 (1980), s. 41-48; Murtaza Korlaelçi, “Taşköprülüzâde ve Kâtip Çelebi’ye Göre Türk Kültüründe Felsefe’nin Yeri”, Felsefe Dünyası, sy. 7, Ankara 1993, s. 26-31; Kāmûsü’l-a‘lâm, IV, 2985; “Taşköprülüzâde”, TA, XXX, 484-485; M. Münir Aktepe, “Taşköprizâde”, İA, XII/1, s. 42-44; Tayyar Altıkulaç, “İbnü’l-Cezerî”, DİA, XX, 555; Hasan Aksoy, “Kınalızâde Ali Efendi”, a.e., XXV, 417.

Yusuf Şevki Yavuz  


TAŞKÖPRİZÂDE KEMÂLEDDİN EFENDİ

(ö. 1030/1621)

Osmanlı âlimi.

960’ta (1553) İstanbul’da doğdu. İsmi bazı çağdaş kaynaklarda Kemal olarak geçer. Babası Taşköprizâde Ahmed Efendi’den sonra ailenin en tanınmış üyesidir. Önce babasından ve onun arkadaşlarından ders gördü. Bilhassa Şeyhülislâm Ebüssuûd Efendi’den uzun süre tefsir okuyup onun muîdi olarak mülâzemet aldı. Ayrıca Şeyh Hâfız Ahmed Buhârî ve Aziz Mahmud Hüdâyî Efendi’den ders görüp tahsilini ilerletti. Mülâzemet döneminden sonra çeşitli medreselerde müderrislikte bulundu. Muharrem 984’te (Nisan 1576) 30 akçe ile Unkapanı, Şâban 990’da



Not: Sayfa başlangıcındaki maddenin pdf'sini gösterir