TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - SÜFTECE ::.

cilt: 38; sayfa: 21
[SÜFTECE - Cengiz Kallek]


da Kâbe ve civarının bakım ve onarım işleri için Bağdat’tan Mekke’ye yaptırdığı para transferlerinin bir kısmı için süftece düzenletmişti. Cehbezler para havalesi yanında takas işlerinde de aracılık yapıyor ve bu iş için süftece tanzim ediyordu. Tüccar da Irak içinde bir şehirden diğerine, Mısır’dan ve Endülüs’ten Irak’a, Irak’tan Mısır’a süftece keşîde ediyordu.

Çeşitli ferdî işlemlerde de süftecenin kullanıldığı anlaşılmaktadır. Meselâ ihtiyaç sahibi biri Diyârırebîa Emîri Abbas b. Amr el-Ganevî’den çevredeki bir başka emîre hitaben 500 dinarlık süftece almış, muhatap bedeli ödemekten kaçınmış, ancak kurduğu mezâlim meclisine başvuran lehdara ödemeyi yapmak zorunda kalmıştı. Bir kadın uzun süre ortadan kaybolan eşinden 200 dinarlık bir süftece almıştı. Dînever’de vefat eden birinin Bağdat’taki amcazadesine olan vasiyeti, terikesinin bir kısmı satılarak düzenlenen 700 küsur dinarlık bir süftece aracılığıyla ödenmişti. Hatta ilk dönem sûfîlerinden Ali b. Sehl, mutasavvıf arkadaşı Amr b. Osman el-Mekkî’ye olan 30.000 dirhemlik borcu için İsfahan’dan Mekke’ye süftece keşîde etmişti (Muhammed b. Hüseyin es-Sülemî, I, 187). Memurlara rüşvetin bile süftece aracılığıyla ödendiğine dair örneklere rastlanmaktadır.

Doktrindeki yasağa rağmen cehbez ve sarraflara hem süftece düzenleme (bazı örnekler için bk. Goitein, I, 243-244) hem de iskonto etme karşılığında belli bir komisyon ödendiğini gösteren çeşitli örnekler vardır. Meselâ 301 (913) yılında Vezir Ali b. Îsâ İbnü’l-Cerrâh devletin vergi alacaklarının iskontosu için cehbezlere altmışta bir veriyordu (Tenûhî, VIII, 41; Hilâl b. Muhassin es-Sâbî, s. 50). Geniza evrakı da yahudiler arasındaki uygulamada süftece düzenlenmesinden ücret alınabildiğini, muhatabın tediyeyi reddedebildiğini ve geç ödeme sebebiyle gecikme cezası vermek zorunda kalabildiğini, süftecelerin ciro edilerek ödemelerde kullanılabildiğini göstermektedir (Goitein, I, 241, 243, 244). Süftece bedellerinin bazan muhatabın sıkışıklığı, bazan da lehdarın ihtiyacı sebebiyle kısmen veya peyderpey ödendiği de olmuştur. Nitekim Basra’daki bir uncuya ibraz edilen vadeli bir süftecenin bedeli lehdarı tarafından her gün ihtiyacına yetecek miktarda taksitler halinde alınmıştı (Tenûhî, VIII, 222). Süftecenin “sak” anlamında kullanıldığı da görülmektedir; meselâ 737 (1337) yılında Mısır’da Memlük Sultanı el-Melikü’n-Nâsır Muhammed b. Kalavun zamanında hükümet tarafından tüccara malları karşılığında süftece verilmiştir (Makrîzî, V, 420). Süftecelerin günümüzdeki seyahat çeklerine benzer işlev gördüklerine dair örnekler de vardır (meselâ bir kişi, yanına yekünü 5000 dinarlık süftecelerinden başka bir şey almaksızın rehber ve iki köle eşliğinde Bağdat yolculuğuna çıkmıştır; bk. Tenûhî, I, 215; süfteceye dair ayrıca bk. HAVÂLE; SAK).

BİBLİYOGRAFYA:

Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî, el-Ĥücce Ǿalâ ehli’l-Medîne (nşr. Seyyid Mehdî Hasan el-Kîlânî), Beyrut 1403, II, 609-610; Abdürrezzâk es-San‘ânî, el-Muśannef (nşr. Habîbürrahman el-A‘zamî), Beyrut 1403/1983, VIII, 140; İbn Ebû Şeybe, el-Muśannef (nşr. Kemâl Yûsuf el-Hût), Beyrut 1409/1989, IV, 358-359; Sahnûn, el-Müdevvene, IV, 135; Ezrakī, Aħbâru Mekke (Melhas), II, 112; Tahâvî, eş-Şürûŧü’ś-śaġīre (nşr. Ruhi Özcan), [baskı yeri ve tarihi yok], II, 563-564; İbn Adî, el-Kâmil fî đuǾafâǿi’r-ricâl (nşr. Yahyâ Muhtâr Gazzâvî), Beyrut 1409/1988, I, 267; III, 249; V, 11; Ebû Ali et-Tenûhî, Nişvârü’l-muĥâđara (nşr. Abbûd eş-Şâlecî), Kahire 1391-93/1971-73, I, 213, 215, 216; VIII, 41, 222; Muhammed b. Hüseyin es-Sülemî, Ŧabaķātü’ś-śûfiyye (nşr. Mustafa Abdülkādir Atâ), Beyrut 1419/1998, I, 187; İbn Miskeveyh, Tecâribü’l-ümem, I, 23, 43, 146, 150, 187, 350; III, 440; Hilâl b. Muhassin es-Sâbî, el-Vüzerâǿ (nşr. Hasan ez-Zeyn), Beyrut 1990, s. 50, 57, 155; Ahmed b. Hüseyin el-Beyhakī, es-Sünenü’l-kübrâ, Haydarâbâd 1344, V, 350, 352; Ebû İshak eş-Şîrâzî, el-Müheźźeb, Beyrut, ts. (Dârü’l-fikr), I, 304; Serahsî, el-Mebsûŧ, IV, 3; XIV, 35, 37; Ca‘fer b. Ahmed es-Serrâc, MeśâriǾu’l-Ǿuşşâķ, İstanbul 1302, s. 10; Kâsânî, BedâǿiǾ, VI, 92; VII, 395-396; Kādîhan, el-Fetâvâ (el-Fetâva’l-Hindiyye içinde), III, 71-72; Muvaffakuddin İbn Kudâme, el-Muġnî, Beyrut 1405, IV, 211-213; Şehâbeddin el-Karâfî, eź-Źaħîre (nşr. Muhammed Haccî), Beyrut 1994, V, 291, 293; İbn Teymiyye, MecmûǾu fetâvâ, XX, 515; XXIX, 455-456, 530-531, 534; İbn Kayyim el-Cevziyye, İǾlâmü’l-muvaķķıǾîn (nşr. Tâhâ Abdürraûf Sa‘d), Beyrut 1973, II, 11; Cündî, Muħtaśarü’l-ǾAllâme Ħalîl fî fıķhi’l-İmâm Mâlik (nşr. Ahmed Ali Harekât), Beyrut 1415/1995, s. 197; Makrîzî, es-Sülûk (Ziyâde), V, 420; İbnü’l-Hümâm, Fetĥu’l-ķadîr, VII, 250-251; Mevvâk, et-Tâc ve’l-iklîl, Beyrut 1398, IV, 547-548; Süyûtî, el-Eşbâh ve’n-nežâǿir, Kahire 1378/1959, s. 311; el-Fetâva’l-Hindiyye, III, 294-295; Muhammed b. Abdullah el-Haraşî, Şerĥu Muħtaśarı Ħalîl, Bulak 1318, V, 231-232; Aclûnî, Keşfü’l-ħafâǿ (nşr. Ahmed el-Kalâş), Beyrut 1405, II, 164; Derdîr, eş-Şerĥu’l-kebîr (Desûkī, Ĥâşiye Ǿale’ş-Şerĥi’l-kebîr içinde), Beyrut, ts. (Dârü’l-fikr), III, 225-226; İbn Âbidîn, Reddü’l-muĥtâr, V, 166, 350; W. J. Fischel, Jews in the Economic and Political Life of Mediaeval Islam, London 1937, s. 17-25; J. Schacht, An Introduction to Islamic Law, Oxford 1964, s. 78, 149; S. D. Goitein, A Mediterranean Society: Economic Foundations, Berkeley 1967, I, 241-245; Abdülazîz ed-Dûrî, Târîħu’l-ǾIrâķı’l-iķtiśâdî fi’l-ķarni’r-râbiǾi’l-hicrî, Beyrut 1974, s. 168-169; Halil Sahillioğlu, “Bursa Kadı Sicillerinde İç ve Dış Ödemeler Aracı Olarak “Kitâbü’l-Kadı” ve “Süftece”ler”, Türkiye İktisat Tarihi Semineri (haz. Osman Okyar - H. Ünal Nalbantoğlu), Ankara 1975, s. 103-141; E. Ashtor, “Banking Instruments between the Muslim East and the Christian West”, East-West Trade in the Medieval Mediterranean (ed. Benjamin Z. Kedar), London 1986, I. makale, s. 553-573; Abdülkādir Bedrân, Ravżatü’l-ervâĥ (nşr. Muhammed b. Nâsır el-Acemî), Beyrut 1417/1996, s. 43-45; S. M. Imamuddin, “Bayt al-Mal and Banks in the Medieval Muslim World”, IC, XXXIV/1 (1960), s. 29-30; XXXV/1 (1961), s. 12-20; Nezîh Kemâl Hammâd, “et-Taśarruf fi’d-deyn fi’l-fıķhi’l-İslâmî”, CâmiǾatü Ümmi’l-ķurâ Mecelletü Külliyyeti’ş-şerîǾa ve’d-dirâsâti’l-İslâmiyye, VI, Mekke 1402-1403, s. 78-88; Refîk el-Mısrî, “es-Süftece miftâĥ min mefâtîĥi fehmi’r-ribâ fi’l-İslâm (el-Cedîd fî fıķhi’s-süftece)”, Mecelletü ebĥâŝi’l-iķtiśâdi’l-İslâmî, II/1, Cidde 1404/1984, s. 110-125; Mecelletü’l-MecmaǾi’l-fıķhi’l-İslâmî, IX/1, Cidde 1417/ 1996, s. 370.

Cengiz Kallek  


SÜFYÂN b. AVF

(سفيان بن عوف)

Süfyân b. Avf b. Mugaffel el-Ezdî el-Gāmidî (ö. 52/672)

Muâviye b. Ebû Süfyân’ın en gözde kumandanlarından biri.

Ezd kabilesinin Benî Gāmid koluna mensup olup Humusludur. İbn Hacer el-Askalânî Gāmidî’nin yanı sıra Eslemî nisbesiyle de anıldığını bildirmektedir (el-İśâbe, III, 126). Kaynaklarda Süfyân’ın hayatına dair tesbit edilebilen en erken bilgi, Hz. Ebû Bekir’in halifeliği döneminde 13 (634) yılında Ebû Ubeyde b. Cerrâh kumandasında Suriye fetihlerine katıldığına dairdir (Taberî, III, 387). Süfyân’ın bu ilk orduda yer alıp almadığı kesin olmamakla birlikte Dımaşk’ın fethine iştirak ettiği ve halifeliği döneminde Dımaşk’a gelen Hz. Ömer’e Ebû Ubeyde’nin Süfyân b. Avf vasıtasıyla Humus’tan bir mektup gönderdiği bilinmektedir (İbn Asâkir, XXI, 347-348). Süfyân, Hz. Osman zamanında Muâviye b. Ebû Süfyân kumandasında gerçekleşen Kıbrıs fethinde de (28/648-49) bir birliğin kumandanı olarak görev yaptı (Taberî, IV, 261; İbnü’l-Esîr, III, 97). Muâviye 39 (659) yılında 6000 kişilik bir kuvvetle Süfyân’ı Hît’e baskına gönderdi ve oradan Enbâr ve Medâin’e geçmesini istedi. Hît’e gelen Süfyân’ın karşısına kimse çıkmayınca Enbâr’a hareket etti, burada sayıca az olan Hz. Ali’nin kuvvetlerini yendi, kumandanları Eşres b. Hassân el-Bekrî’yi öldürdü ve şehrin bütün zenginliklerini Muâviye’ye götürdü (Belâzürî, Ensâb, III, 201; Taberî, V, 134).

Süfyân b. Avf, Muâviye b. Ebû Süfyân’ın Suriye valiliği ve halifeliği döneminde Anadolu’ya gönderilen çeşitli birliklerin kumandanlığını üstlendi. Genellikle Anadolu’ya



Not: Sayfa başlangıcındaki maddenin pdf'sini gösterir