TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - RÂGIB PAŞA ::.

cilt: 34; sayfa: 406
[RÂGIB PAŞA - Mesut Aydıner]


Hekimoğlu Ali Paşa’nın isteğiyle Nâbî’nin Zeyl-i Siyer’ine zeyil mahiyetinde yazılmış edebî değeri olan bir eserdir. Hz. Peygamber’in seferlerini konu alan ve tamamlanamayan bu eserin nüshaları İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’nde kayıtlıdır (TY, nr. 5711, 7355). 2. Fethiyye-i Belgrad. Avusturya ile 1151 (1739) yılında yapılan savaş neticesinde Belgrad Muahedesi ve bu muahedeyi imzalayan Sadrazam Hacı Mehmed Paşa’nın iktidar ve ehliyetine ait bilgileri ihtiva eden eser I. Mahmud adına yazılmıştır. Belgrad antlaşmalarını müteakip bir fethiyye-zafernâme şeklinde pek çok ülke ve vilâyete gönderildiğinden esere birçok yerde rastlanmaktadır. Bazı nüshaları Fethiyye-i Râgıb adıyla da geçmektedir. Eser üzerinde Fatma Çiğdem Uzun Sakarya Üniversitesi’nde bir yüksek lisans tezi yapmıştır (2000). 3. Tahkīk ve Tevfîk. İran Hükümdarı Nâdir Şah ile Osmanlı Devleti arasında meydana gelen barış müzakerelerinin geçmiş devirlere göre emsali görülmemiş bir keyfiyet arzetmesi sebebiyle I. Mahmud bu konuların müstakil bir eser halinde yazılmasını istemiş ve bu iş için olayların içindeki Râgıb Efendi’yi görevlendirmiştir. Nâdir Şah’ın ortaya çıkışından itibaren İranlılar’la yapılan bütün görüşmeleri detayıyla anlatan Râgıb Efendi bu eserin Sünnî ve Şiî mezhepleri arasındaki anlaşmazlıkların ortadan kalkmasına, her iki İslâm devletinin birbiriyle yakınlaşmasına, hatta tek devlet halinde birleşmesine vesile olmasını temenni etmiştir. Eser üzerinde Ahmet Zeki İzgöer tarafından bir yüksek lisans tezi hazırlanmış ve basılmıştır (İstanbul 2003). 4. Dîvân-ı Râgıb. Râgıb Paşa şiirlerini bir divan halinde toplamamış, bunlar sonradan Müstakimzâde tarafından tertip edilerek divan haline getirilmiş ve Münşeât’ı ile birlikte basılmıştır (Bulak 1253). Eserde devrin büyükleri için yazılmış birkaç kaside yanında birçok tahmîs ve gazelden meydana gelen şiirler yer almaktadır. Bilhassa gazeller kısmı daha çok hikemî özelliğiyle tanınmış ve sevilmiştir. Divanın yazma nüshaları dünyanın pek çok kütüphanesine yayılmıştır. Eser üzerinde Ömer Demirbağ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nde bir doktora tezi hazırlamıştır (1999). 5. Mecmûa-i Râgıb Paşa. Arapça, Farsça, Türkçe manzum ve mensur edebî yazılarla Râgıb Paşa’nın kendisine ait resmî ve gayri resmî yazıları içine alır. Baş tarafında alfabe sırasıyla değişik konularda mısra ve beyitlere yer verilmiştir. Ardından çeşitli nazım şekillerinde yazılmış altmış beş kaside gelir. Bunlar genellikle devlet ileri gelenlerine hitap etmektedir. Müellif hattı nüshası Murad Molla Kütüphanesi’nde (nr. 1468) kayıtlı olan eser edebiyat araştırmacıları için önemli bir kaynak olup paşanın divanından sonra üzerinde durulması gereken en önemli kitabıdır. 6. Sefînetü’r-Râġıb ve defînetü’l-meŧâlib. Çeşitli fenlerden bahseden Arapça ansiklopedik bir eser olup müsveddesi kendi el yazısı ile Râgıb Paşa Kütüphanesi’ndedir (nr. 1489). Bulak’ta basılmış olan (1282) eser üzerinde Lübnan’da bir çalışma yapılmış ve karışık bir düzenle üç cilt halinde basılmıştır (bk. bibl.). 7. Aruz Risâlesi (Süleymaniye Ktp., Hâlet Efendi, nr. 740). 8. Tercüme-i Matla-ı Sa‘deyn. Abdürrezzâk es-Semerkandî’nin 704-874 (1305-1470) yıllarını içine alan İran Moğolları’na ait Farsça tarihinin dörtte birinin çevirisidir; ancak bu tercüme kayıptır. 9. Tercüme-i Ravzatü’s-Safâ. Mîrhând’ın meşhur eserinin çevirisi olup eksik kalmıştır ve kayıptır. Bazı yerlerde Râgıb Paşa’nın Çin tarihini anlatan bir kitap üzerinde çalıştığı belirtiliyorsa da bununla ilgili henüz ciddi bir kayıt bulunamamıştır.

BİBLİYOGRAFYA:

Muhammed er-Râgıb, MevsûǾatü muśŧalaĥâti’l-mevżûǾât fî Sefîneti’r-Râġıb ve defîneti’l-meŧâlib (nşr. Ali Dahrûc), Beyrut 2000; Subhî, Târih, tür.yer.; Şem‘dânîzâde, Müri’t-tevârîh, I, 75, 108, 109, 112, 114; a.e. (Aktepe), II-A, s. 13, 17, 31, 34, 35; Ahmed Resmî, Sefînetü’r-rüesâ, Süleymaniye Ktp., Reîsülküttâb, nr. 639, vr. 49 vd.; S. J. Porter, Observations on the Religion, Law, Government and Manners of the Turks, London 1768, I, 90-92, 112, 119; M, l’Abbé Toderini, De la littérature des turcs (M. l’Abbé de Cournand), Paris 1789, I, 115-124; Ahmed Câvid, Zeyl-i Hadîkatü’l-vüzerâ (Verd-i Mutarrâ), Süleymaniye Ktp., Yahya Tevfik, nr. 1568/3; Ahmed Nüzhet, Râgıb Paşa’nın Tercüme-i Hâli ve Yazıları, TSMK, Yeniler, nr. 610; Vâsıf, Târih, I, tür.yer.; Hammer, GOR, IV, tür.yer.; Zinkeisen, Geschichte, V, 888-960; İ. Hikmet Ertaylan, Koca Râgıb Paşa ve Fıtnat Hanım, İstanbul 1933; Murat Uraz, Râğıp Paşa, İstanbul 1940; Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/1, s. 224, 232, 259, 289, 307, 339 vd.; IV/2, s. 166, 193, 214, 234-236, 242 vd., 385 vd., 548 vd.; N. Itzkowitz, Mehmed Raghib Pasha: The Making of an Ottoman Grand Vezir (doktora tezi, 1959), Princeton University; Ali Djafar Pour, Nâdir Şah Devrinde Osmanlı-İran Münasebetleri (doktora tezi, 1977), İÜ Ed. Fak., s. 130 vd.; Kemal Beydilli, Büyük Friedrich ve Osmanlılar, İstanbul 1985, s. 33-78; Hüseyin Yorulmaz, Koca Râgıb Paşa, Ankara 1998; Recep Ahıshalı, Osmanlı Devlet Teşkilatında Reisülküttâblık (XVIII. Yüzyıl), İstanbul 2001, s. 46-53, 209, 319, ayrıca bk. tür.yer.; Mesut Aydıner, Koca Râgıb Mehmed Paşa-Hayatı Ve Dönemi: 1699-1763 (doktora tezi, 2005), Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü; H. Sievert, Ragib Mehmed Pasa (St. 1763)-Beziehungen, Bildung und Politik zwischen Arabischer Provinz und Hoher Pforte (doktora tezi, 2006), Ruhr Universität Bochum; Ahmed Refik, “Fransız Elçisi Vergennes’in Muhaberatına Nazaran Koca Râgıb Paşa Sadaretinde Bâb-ı Âlî”, YM, III/56 (1918), s. 69-72; III/57 (1918), s. 89-92; III/58 (1918), s. 109-113; Bekir Sıtkı Baykal - Abdülkadir Karahan, “Râgıb Paşa”, İA, IX, 594-598.

Mesut Aydıner  


RÂGIB PAŞA KÜTÜPHANESİ

İstanbul Koska’da Sadrazam Koca Râgıb Paşa tarafından XVIII. yüzyılda kurulan kütüphane.

III. Osman ve III. Mustafa devirlerinde sadrazamlık yapan Râgıb Mehmed Paşa, devlet adamlığı yanında şairliği ve değişik konularda yazdığı eserleriyle tanınmaktadır. Konağında zengin bir kütüphanesi ve kitaplarının bakımıyla görevli bir yardımcısı bulunmaktaydı (TSMA, nr. D 6090). Râgıb Paşa’nın, ölümünden bir yıl önce yaptırmaya başladığı mektep, kütüphane ve şadırvan 1176 Şâbanında (Şubat-Mart 1763) tamamlanarak hizmete açılmıştır. Kütüphane binası birkaç ay önce tamamlanmışsa da bilinmeyen bir sebeple kubbesi çökmüş ve bu olayı bir uğursuzluğa yoranlar da olmuştur (Şem‘dânîzâde, II, 54; Vâsıf, I, 142). Râgıb Paşa, 1176 Rebîülâhirinde (Ekim 1762) hazırlattığı vakfiyesiyle



Not: Sayfa başlangıcındaki maddenin pdf'sini gösterir