TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - NESİR ::.

cilt: 33; sayfa: 11
[NESİR - Mustafa Uzun]


İstanbul 1995, I, 219-230; a.mlf., “Tanzimat Dönemine Değin Mektup”, TDl., XXX/274 (1974), s. 17-19; Mustafa Özkan, “Erken Dönem Osmanlı Türkçesi”, Osmanlı, Ankara 1999, IX, 399-411; Namık Açıkgöz, “Nesir (Orta Klasik Dönem)”, Türk Dünyası Edebiyat Tarihi, Ankara 2004, V, 415-442; Mustafa İsen, “İlk Dönem Nesir”, a.e., V, 200-221; a.mlf., “Nesir (Klasik Dönem)”, a.e., V, 331-354; a.mlf., “Nesir”, Türk Edebiyatı Tarihi, Ankara 2006, I, 536-550; a.mlf., “Estetik Nesir”, a.e., II, 81-90; Menderes Coşkun, “Estetik Nesir”, a.e., II, 565-575; a.mlf., “Son Klasik Dönem: Nesir”, Türk Dünyası Edebiyat Tarihi, V, 552-590; a.mlf., “Geç Dönem Nesir”, a.e., VI, 354-404; C. Woodhead, “Estetik Nesir”, Türk Edebiyatı Tarihi, II, 317-326; a.mlf., “Ottoman İnşâ and Art of Letter-Writing: Influences Upon the Career of the Nişancı and Prose Stylist Okçuzade (d. 1630)”, Osm.Ar., sy. 7-8 (1988), s. 143-159; Fevziye Abdullah Tansel, “Türk Edebiyatında Mektup”, Tercüme, XVI/77-80, Ankara 1964, s. 387; Şerife Yağcı, “Klasik Edebiyatımızda Nesir Geleneği”, Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, II/3, İzmir 1993, s. 101-109; Ali Rıza Özuygun, “XVI. ve XVII. Yüzyıl Divan Edebiyatında Nesir”, Yedi İklim, VII/52, İstanbul 1994, s. 11-16; Müzahir Kılıç, “XVIII. ve XIX. Asırlarda Divan Nesri”, a.e., VII/53 (1994), s. 56-58; Lidia Bettini, “Nesir”, EI² Suppl. (İng.), s. 662-667; Mustafa Uzun, “İnşâ”, DİA, XXII, 338-339; a.mlf., “Münşeat”, a.e., XXXII, 18-20; Mustafa Kutlu, “Nesir”, TDEA, VII, 26-33.

Mustafa Uzun  


NESR

(نسر)

Kur’ân-ı Kerîm’de Nûh kavminin taptığı belirtilen putlardan biri.

Sözlükte “kartal veya akbaba cinsinden kuş” mânasına gelen nesr kelimesi Kur’an’da Nûh peygamberin gönderildiği kavmin taptığı beş puttan sonuncusunun adı olarak geçer (Nûh 71/23). İslâm literatüründe, söz konusu putlarla (Ved, Süvâ‘, Yegūs, Yeûk, Nesr) ilgili olarak bunların aslında Hz. Âdem’in çocuklarının veya Kābil’in soyundan gelenler zamanında ya da Nûh dönemi öncesinde yaşamış beş sâlih kişinin adları olduğu şeklindeki rivayetlere yer verilmiştir (İbnü’l-Kelbî, s. 32; Ebü’l-Fidâ İbn Kesîr, VII, 127). Bu şahısların putlaştırılması da ölümlerinin ardından hâtıralarını yâdetmek için heykellerinin yapılması ve birkaç nesil sonra bu kişilerin tanrılaştırılması hadisesiyle açıklanmıştır (Buhârî, “Tefsîr”, 71; İbnü’l-Kelbî, s. 32-33).

Söz konusu putların daha sonra Arap yarımadasına ve oradan Hindistan’a geçtiği kabul edilmiş, Araplar’ın tanrı olarak benimsendiği Ved ve Yegūs ile Hintliler’in Veda ve Vüyasa’sı arasındaki benzerliğe dikkat çekilmiş (Keşmîrî, IV, 251; Elmalılı, VIII, 355-356), fakat bu putların Arap yarımadasına nakledildiği fikrinden ziyade aynı isimle yeni putların yapıldığı görüşü üzerinde durulmuştur. Nûh kavminin yaşadığı bölgenin (Irak) Arap yarımadasının yukarısında yer aldığı belirtilerek, tûfandan önceki dönemde ya da tûfandan sonra Nûh kavmi içinde tekrar putperestliğin baş göstermesi ve sonraki kuşaklara geçmesi suretiyle benzer tapınmanın civar bölgelere, bu arada Arap yarımadasına taşınmasının mümkün olduğu ileri sürülmüştür (Keşmîrî, IV, 251-252; Elmalılı, VIII, 356; Ateş, X, 81; krş. İbnü’l-Kelbî, s. 33-34). Nitekim söz konusu putların ilk ikisinin insan (Ved-erkek, Süvâ‘-kadın), diğer üçünün birer hayvan (Yegūs-aslan, Yeûk-kısrak, Nesr-kartal) şeklinde olması da bu görüşü desteklemektedir (Elmalılı, VIII, 356; krş. Âlûsî, XXIX, 132-133). İslâm kaynaklarında Arabistan’a putperestliği sokan ve diğer putların yanı sıra bu putlara tapınma geleneğini başlatan kişi olarak Amr b. Luhay zikredilir.

Öte yandan Nesr’e Yemen’in Himyer bölgesinde yaşayan ve aynı adı taşıyan kabilenin Âl-i Zülkelâ‘ kolu da bir süre tapmış ve muhtemelen Yemen’in Zûnüvâs (517 [?]-525) tarafından yahudileştirilmesinin ardından bundan vazgeçilmiştir. Mevdûdî, Sebe’de (Belha) ortaya çıkarılan kitâbelerde Nesr’in adının Nesûr olarak geçtiğini ve Sebeliler’in Nesûr kâhinlerini “ashâb-ı Nesûr” olarak isimlendirdiklerini zikreder (Tefhîmü’l-Kur’ân, VII, 75-76). Fakat o döneme ait kaynaklarda Abdünesr (Nesr’in kulu) şeklindeki adlandırmanın yer almamasından ve Yâkūt’un zikrettiği bir şiir hariç (MuǾcemü’l-büldân, IV/2, s. 780-781) içinde bu putun isminin geçtiği fazla şiir bulunmamasından hareketle Zûnüvâs’tan sonra ya da Hz. Peygamber’in gelişine yakın zamanlarda Araplar arasında Nesr’e yönelik yaygın bir tapınmanın artık mevcut olmadığı ileri sürülmüştür. Bununla birlikte Nesr’in İbrânîce karşılığı olan Neşer’in yahudi kutsal metinlerinde Tanrı’nın tahtını simgeleyecek biçimde kullanılması (Hezekiel 1/10; 10/14), kelimenin Ârâmîce şekli olan Niştra’nın Araplar’a ve yine bununla bağlantılı Nisrok kelimesinin Asurlular’a ait tanrı isimleri olarak Eski Ahid’de (II. Krallar, 19/37; İşaya, 37/38), Talmud’da (Abodah Zara, 11b) ve Neşra biçimiyle IV. yüzyıla ait bir hıristiyan risâlesinde (Syriac Doctrine of Addai) zikredilmesi, ayrıca Neşer kelimesinin Süryânîce bir isim olan Neşryabh içerisinde geçmesi, söz konusu kültün eski dönemlerde Sâmî toplumları arasında geniş uygulama alanına sahip olduğunu göstermektedir (JE, V, 26; EI² [İng.], VII, 1012; ERE, I, 662-663).

BİBLİYOGRAFYA:

Tâcü’l-Ǿarûs, “nsr” md.; Buhârî, “Tefsîr”, 71; İbnü’l-Kelbî, Kitâbü’l-Eśnâm (nşr. Ahmed Zeki Paşa), Ankara 1969, s. 32-34; Yâkūt, MuǾcemü’l-büldân (nşr. F. Wüstenfeld), Leipzig 1869 → Frankfurt 1994, IV/2, s. 780-781; Ebü’l-Fidâ İbn Kesîr, Tefsîrü’l-Ķurǿâni’l-Ǿažîm, Beyrut 1385/1966, VII, 127; Âlûsî, Rûĥu’l-meǾânî, XXIX, 132-133; Keşmîrî, Feyżü’l-bârî Ǿalâ Śaĥîĥi’l-Buħârî, Karaçi 1352/1933, IV, 251-252; Elmalılı, Hak Dini, VIII, 355-356; Süleyman Ateş, Yüce Kur’ân’ın Çağdaş Tefsiri, İstanbul 1991, X, 81; Mevdûdî, Tefhîmü’l-Kur’ân (trc. Ahmed Asrar), İstanbul 1997, VII, 75-76; E. G. Hirsch - H. Hyvernat, “Eagle”, JE, V, 26; T. Fahd, “Nasr”, EI² (İng.), VII, 1012; T. Nöldeke, “Arabs (Ancient)”, ERE, I, 662-663.

Fuat Aydın  


NESTA‘LİK

(نستعليق)

İslâm dünyasında altı çeşit yazı (aklâm-ı sitte) dışında yaygın olarak kullanılan yazı türü.

Ta‘lik yazının okuma ve yazma güçlüklerinin, harf bünyelerinde görülen aşırı, girift ve karmaşık çizgilerin ortadan kaldırılıp nesih yazısı ile birleşmesinden doğan bir yazı çeşididir. Önceleri nesh ü ta‘lîk, daha sonra nesh-i ta‘lîk şeklinde yazılırken nesta‘lik olarak yaygınlaşmıştır. Nesh-i ta‘lîk,



Not: Sayfa başlangıcındaki maddenin pdf'sini gösterir