TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - MİLLET KÜTÜPHANESİ ::.

cilt: 30; sayfa: 71
[MİLLET KÜTÜPHANESİ - Mehmet Serhan Tayşi - Mustafa Birol Ülker]


Feyzullah Efendi Medresesi Kütüphanesi’ne vakfetmiştir.

Ali Emîrî Efendi, Osmanlı coğrafyasının çeşitli bölgelerinde vazifesi gereği dolaşmış ve her gittiği yerde kitap toplamıştır. 1908 yılında emekli olduktan sonra kırk küsur sandık kitapla birlikte İstanbul’a gelerek Beyazıt’ta iki katlı bir eve yerleşmiştir. Ali Emîrî Efendi içinde Osmanlı tarihleri, padişah divanları, şuarâ tezkireleri ve fermanlar bulunan, çoğu nâdir ve tek nüsha olan 16.000 cilt kitabını bağışlayarak 17 Nisan 1916 günü yapılan bir törenle ismini kendisinin verdiği Millet Kütüphanesi’ni hizmete açmıştır. Sonraları Fatih Millet Kütüphanesi adı altında genel kitaplık haline getirilen kütüphanenin nâzırlığını ölümüne kadar sürdürmüştür. Ali Emîrî Efendi’nin bağışladığı kitaplar arasında, 30 altına satın aldığı Türk dilinin ilk sözlüğü olan Kâşgarlı Mahmud’un Dîvânü lugāti’t-Türk adlı eserinin tek yazması da vardır. Onun kütüphaneye bağışladığı eserler Amasya Târihi müellifi Hüseyin Hüsâmeddin Efendi (Yasar) tarafından kayda geçirilmiş ve vakıf kayıt sistemine uygun olarak hem dillerine hem konularına göre tasnif edilmiştir. Yazma ve matbu eserlerin bir arada bulunduğu koleksiyonun Ali Emîrî Efendi bölümünde Arap harfli Türkçe gazete ve mecmua koleksiyonları ile kırk altı adet padişah fermanı da vardır.

Millet Kütüphanesi 1962-1993 yılları arasında İl Halk Kütüphanesi olarak hizmet vermiş, bu dönemde bünyesinde bulunan Cârullah Efendi, Hekimoğlu Ali Paşa, Pertev Paşa ve Reşid Efendi vakıf kütüphaneleri Süleymaniye Kütüphanesi’ne nakledilmiştir. Ali Emîrî Efendi’nin idaresinde iken nâzırlık adıyla anılan idarî görev onun vefatından sonra yerine tayin edilen Necati İlter zamanında müdürlüğe dönüştürülmüştür. Mehmet Ali Ayni’nin de bir süre müdür olduğu kütüphanede daha sonra sırasıyla Halit Dener, Şemim Emsen, Nail Bayraktar, Celalettin Kişmir ve Mehmet Serhan Tayşi müdürlük yapmıştır. Ayrıca Tahir Harimî Balcıoğlu, Tahir Olgun, Müftüzâde Suûdülmevlevî (Ebüssuûd Efendi’nin soyundan), Karabağlı Mustafa Akabali Efendi ve Kenan Rifâî’nin oğlu Kâzım Büyükaksoy gibi birçok şahsiyet burada çalışmıştır. Kütüphanede bulunan Yemen’le ilgili yazma eserlerin katalogu Muhammed Îsâ Sâlihiyye tarafından Maħŧûŧâtü’l-Yemeniyye fî mektebeti ǾAlî Emîrî Millet bi-İstânbûl adıyla yayımlanmıştır (Beyrut 1984).

17 Ağustos 1999 tarihinde Marmara bölgesinde meydana gelen depremde oldukça ağır hasar gören kütüphanenin koleksiyonu Beyazıt Devlet Kütüphanesi’ne nakledilerek üç ay içinde hizmete açılmıştır. Kütüphaneye ayrıca Murad Molla Halk Kütüphanesi de bağlıdır. Feyzullah Efendi ve Ali Emîrî Efendi bölümlerinin yer aldığı Millet Kütüphanesi’nde 3704’ü Arapça, 519’u Farsça, 2485’i Türkçe olmak üzere toplam 6708 yazma eser vardır. Kütüphanenin Feyziye Medresesi’ndeki binasında depremde meydana gelen hasarın tamiri çalışmaları devam etmektedir.

BİBLİYOGRAFYA:

Sicill-i Osmânî, IV, 34; Erünsal, Türk Kütüphaneleri Tarihi II, s. 65-66, 96, 164, 173, 196, 227, 268; Mehmed Serhan Tayşi, “La Bibliothèque Millet”, International Congress of Bibliophiles (Fifteenth): Introduction to the Art of the Book in Turkey (ed. J.-L. Bacque-Grammont v.dğr.), İstanbul 1986, s. 11-14; a.mlf., “Şeyhü’l-İslâm Seyyid Feyzullâh Efendi ve Feyziyye Medresesi”, TDA, sy. 23 (1983), s. 9-100; a.mlf., “Millet Kütüphanesi’ndeki Eski Harfli Süreli Yayınlar Kataloğu”, a.e., sy. 46 (1987), s. 163-213; Ali Emîrî, “Diyârıbekir ‘Âmid’ Şehrinde Vaktiyle Bir Milyon Kırk Bin Cilt Kitabı Hâvi Cesim Bir Kütüphane”, Tarih ve Edebiyat Mecmuası, I/2, İstanbul 1338, s. 23-27; Müftîzâde Mehmed Esad, “Millet Kütüphânesi”, SR, XXI/538-539 (1339), s. 144-145; Muhtar Tevfikoğlu, Ali Emîrî Efendi, Ankara 1989, s. 54-69; a.mlf., “Millet Kütüphanesi Kurucusu Ali Emîrî Efendi”, Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni, XX/3, Ankara 1971, s. 147-155; Faruk K. Timurtaş, “Millet Kütüphanesinin Kurucusu Ali Emiri Efendi”, a.e., XXVIII/3 (1979), s. 115-117; Günay Kut, “İstanbul’daki Yazma Kütüphaneleri”, TD, sy. 33 (1981), s. 347-349; Müjgân Cunbur, “Ali Emirî Efendi, Kütüphanesi ve Çıkardığı Mecmua”, Erdem, VI/16, Ankara 1990, s. 239-251; Abdüsselâm Uluçam, “Feyzullah Efendi Medresesi”, DİA, XII, 528-529; Havva Koç, “Millet Kütüphanesi”, DBİst.A, V, 463.

Mehmet Serhan Tayşi - Mustafa Birol Ülker  


MİLLETBAŞI

(bk. KOCABAŞI).  


MİLLETLERARASI İSLÂM HİLÂL KOMİTESİ

İslâm Konferansı Teşkilâtı’na bağlı yardım kuruluşu.

1979 yılında Fas’ta gerçekleştirilen İslâm Konferansı Dışişleri Bakanları Toplantısı’nda oluşturulmasına karar verilen Milletlerarası İslâm Hilâl Komitesi’nin (Islamic Committee of the International Crescent [ICIC]) kuruluş sözleşmesi, 22-26 Ağustos 1982 tarihinde Nijer Cumhuriyeti’nin başşehri Niamey’de yapılan XIII. İslâm Konferansı Dışişleri Bakanları Toplantısı’nda kabul edilmiştir. Komitenin üyeliklerine Endonezya, Fas, Mali, Suudi Arabistan, Senegal, Gine, Türkiye, İran ve Libya seçilmiştir. Kurumun merkezi genel sekreterlik görevini yürüten Libya’nın Bingazi şehrindedir.

Milletlerarası İslâm Hilâl Komitesi’nin kuruluş sözleşmesinde insanlık şerefi, adalet, eşitlik, tarafsızlık, bağımsızlık ve barış ilkelerine göre hareket edileceği ifade edilmiş, komitenin kuruluş amacı ve hedefleri savaş, tabii âfet gibi durumlar sebebiyle mağdur olan insanlara yardım, geçici barınak sağlama, yiyecek, giyecek vb. konularda destek olma şeklinde belirlenmiştir. Komite aynı zamanda insanî yardım faaliyetinde bulunan kuruluşlarla iş birliği halinde olup dünyadaki müslüman azınlıkların durumuyla da ilgilenmektedir. Komitenin gelirleri, kendi kaynaklarının yanı sıra İslâm Konferansı Teşkilâtı’na üye ülkelerin katkıları ile oluşmaktadır. Bir icra kurulu tarafından yönetilen komite, kuruluş sözleşmesinde altı ayda bir toplantı yapılması öngörülmekle birlikte 1983-2002 yılları arasında ancak on sekiz toplantı gerçekleştirebilmiştir.

Komite, İslâm Konferansı Teşkilâtı’na üye bazı devletler ve kuruluşların malî katkılarıyla Cibuti, Mali ve Sudan’da kuraklık, İran ve Türkiye’de deprem, Fas, Cezayir, Nijer, Yemen ve Bangladeş’te tabii âfet mağdurlarıyla Bosnalı ve Kosovalı mültecilere yardımda bulunmuştur. Ayrıca İslâm Konferansı Teşkilâtı’na bağlı İslâm Dayanışma Fonu ve İslâm Kalkınma Bankası ile iş birliği içinde olan komite milletlerarası hukuk ve bu alandaki İslâmî kurallarla geleneklerin