TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - İZNİK KONSİLİ ::.

cilt: 23; sayfa: 552
[İZNİK KONSİLİ - Mustafa Sinanoğlu]


Kahire 1407/1987 s. 259-262; Rahmetullah el-Hindî, İžhârü’l-ĥaķ (nşr. Ahmed Hicâzî es-Sekkā), Kahire 1406/1986, I, 243; M. L’Abbé Hemmer, Histoire de l’église, Paris 1891, s. 202; C. J. Hefele, Histoire des conciles, Paris 1907, I, 416-422, 445-448, 450-453, 477-479; Abdülahad Dâvûd, İncîl ve Salîb, İstanbul 1329, s. 20-25; The Oecumenical Documents of the Faith (ed. T. H. Bindley - F. W. Green), London 1950, s. 15-27; B. Lonergan, The Way to Nicea: The Dialectical Development of Trinitarian Theology (trc. C. O’Donovan), London 1976, s. 18-27, 38-39; J. N. D. Kelly, Early Christian Doctrines, London 1977, s. 115-123, 138-139, 141-142; H. M. Gwatkin, The Arian Controversy, London 1979, s. 7-9, 29-40; R. Williams, Arius: Heresy and Tradition, London 1987, s. 95-98; F. Dvornik, Konsiller Tarihi İznik’ten II. Vatikan’a (trc. Mehmet Aydın), Ankara 1990, s. 5-10; Bilal Baş, Bir Hıristiyan Mezhebi Olarak Aryüsçülük (yüksek lisans tezi, 1999), MÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, s. 46-56; I. Ortiz de Urbina, “Nicea I, Council of”, New Catholic Encyclopedia, X, 432-434; P. J. Hamell, “Monarchianism”, a.e., IX, 1019-1020; P. W. Harkins, “Lucian of Antioch, St.”, a.e., VIII, 1057-1058.

Mustafa Sinanoğlu  


IZUTSU, Toshihiko

(1914-1993)

İslâm düşüncesi ve Kur’an semantiği üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Japon şarkiyatçısı.

4 Mayıs 1914’te Tokyo’da doğdu. Dil bilimi alanındaki lisans ve lisans üstü öğrenimini Keio Üniversitesi’nde tamamladı. Bir süre Yunanca ve Latince felsefe metinleriyle dil bilimi okuttu. O sıralarda Japonya’da bulunan Mûsâ Cârullah Bigi ile tanışarak onun vasıtasıyla İslâm dinine ve kültürüne ilgi duymaya başladı; kendisinden Sîbeveyhi’nin el-Kitâb’ı ile Müslim’in el-CâmiǾu’ś-śaĥîĥ’ini okudu. Fransızca, Almanca, İtalyanca, İspanyolca, Farsça, Türkçe, Sanskritçe, eski ve yeni Çince öğrendi. 1951’de başladığı ilk Japonca Kur’an çevirisini 1958’de bitirdi. Lübnan’da altı ay, Mısır’da bir yıl kalarak İbrâhim Medkûr, Ahmed Fuâd el-Ehvânî ve Kâmil Hüseyin gibi ilim adamlarıyla tanıştı. Kahire’de Mecmau’l-lugati’l-Arabiyye’ye üye oldu.

1961’de Kanada’ya giden ve orada on sekiz yıl kalan Izutsu, McGill Üniversitesi İslâm Araştırmaları Enstitüsü’nde Ebü’l-Hasan el-Eş‘arî, İbn Sînâ, Gazzâlî, Şehâbeddin es-Sühreverdî el-Maktûl ve Muhyiddin İbnü’l-Arabî gibi âlim ve düşünürlerle ilgili dersler verdi. 1969’da, görev yaptığı İslâm Araştırmaları Enstitüsü’nün Tahran kolunun kurucuları arasında yer aldı. Her yıl orada ve Tahran’daki Felsefe Cemiyeti’nde içlerinde William C. Chittick, Nasrullah Pürcevâdî, Gulâm Mirza A‘vânî gibi seçkin isimlerin bulunduğu öğrenci topluluklarına İbnü’l-Arabî’nin Fuśûśü’l-ĥikem’i üzerine ders okuttu.

1979’da ülkesine dönerek Tokyo’ya yerleşti, Hayatının bundan sonraki kısmını büyük ölçüde telif çalışmalarıyla geçirdi ve İslâm felsefesi, tasavvuf ve irfanî düşünce, özellikle Kur’an semantiği üzerine çeşitli eserler yayımladı. Izutsu milletlerarası ilim câmiasında haklı bir ün kazandı. Kanada Felsefe ve Bilim Araştırmaları Derneği (Montreal), Mecmau’l-lugati’l-Arabiyye (Kahire), Milletlerarası Felsefe Kurumu (Paris), Ortaçağ Felsefesi Derneği (Luvin) gibi kurumlara üye oldu ve İran’da kendisine fahrî doktor unvanı verildi. 7 Ocak 1993’te öldü.

Izutsu’nun en çok ilgi duyduğu semantik yöntemi, dille dünya görüşünün karşılıklı olarak birbirini belirlediği düşüncesine dayanır. Bu yönteme göre bir dünya görüşü, kendine özgü kelime ve kavramlarıyla dil içerisinde belli bir alan kaplar. Buna “kavram alanı” veya “anlam alanı” denir. Bu alanda kelimeler birbiriyle son derece girift bir hiyerarşik düzen kurar. Hiyerarşinin tepesinde kelimelerin arasındaki ilişki yönünden anlamlarını tesbit eden “anahtar kelime”, daha üstte de yakın alanları birleştirerek bir dünya görüşü meydana getiren “odak kelime” bulunur. Sınırlı sayıdaki odak kelimelerin üzerinde ise bütün anlam alanlarını belirleyen ve her kelimenin yeni bir içerik kazanmasını sağlayan “en yüksek odak kelime” yer alır. Bu semantik yapı, yeni bir dünya görüşü oluşurken dile yeni kelimelerin kazandırılmasından ziyade kullanımdaki kelimelere en yüksek odak kelimeyle ilgili yeni anlamların yüklenmesi suretiyle gerçekleşir. Böylece yeni dünya görüşü, mevcut her kelimenin esas mânasına yeni ilişkiler ağından doğan izâfî mânalar yükler. Meselâ din, kitap, yevm (gün), saat, melek, takvâ, şükür, dua, küfür, cehâlet kelimelerinin Kur’an öncesi anlamlarıyla Kur’an’da kazandıkları mânalar arasındaki farklılıklar böyle bir sürecin sonucudur. Kelimelerin bu şekildeki anlam gelişmesini açıklamak için eş zamanlı (syncronic) ve art zamanlı (diacronic) analiz yöntemini kullanan Izutsu, temel İslâmî kavramları tek tek incelemek suretiyle Kur’an’ın meydana getirdiği semantik değişimi dirayetle ortaya koymuştur. Onun God and Man in the Koran ve Ethico-Religious Concepts in the Qur’ān adlı eserleri bu yöntemin en başarılı ürünlerindendir.

Izutsu, İslâm felsefesini “üst felsefe” kavramıyla ifade ettiği bir yapısal çerçeve içinde inceler. Bu çerçeve, her felsefe okulunun ürettiği veya geliştirdiği temel kavramlardan ve bunların semantik tahlilinden meydana gelir. Bu yöntemi daha da ileri götüren Izutsu İslâm’dan Taoizm’e, Budizm’den Vedantizm’e kadar Doğu’daki bütün din ve felsefeleri bir üst felsefede birleştirmeye çalışmıştır. Onun İslâm dini ve düşüncesiyle ilgili eserleri genellikle şarkiyatçı modelinin dışında kalır. Bu eserlerin ana hedefi, ele alınan sistemin iç dinamiğini ortaya koymak olduğu için sistemin dayandığı metafizik çerçeve ve lengüistik yapı diğer unsurların önüne geçer. Izutsu’ya göre karşılaştırmalı felsefe çalışmaları ancak böyle bir çerçevede anlamlı hale gelebilir.

Eserleri. 1. Arabica shisôshi ([Arap düşünce tarihi], Tokyo 1941). Daha sonra yazar tarafından gözden geçirilerek Islamic shisôshi başlığıyla yeniden yayımlanmıştır (Tokyo 1975). 2. Mahomet (Tokyo 1952). 3. God and Man in the Koran (Tokyo 1964, 1980). Izutsu, Kur’an üzerinde en önemli çalışmalarından biri olan bu eserinde semantik yöntemini kullanarak Kur’an’ın diliyle ortaya koyduğu dünya görüşü arasındaki ilişkiyi incelemiştir (T trc. Süleyman Ateş, Kur’an’da Allah ve İnsan, Ankara 1975). 4. The Concept of Belief in Islamic Theology: A Semantic Analysis of ‘Iman’ and ‘Islam’ (Tokyo 1965, 1980). Eserde aynı yöntemle, iman ve küfür kavramlarının Hz. Peygamber’den sonraki dönemlerde geçirdiği anlam gelişmesi ele alınmıştır (T trc. Selâhattin Ayaz, İslâm Düşüncesinde İman Kavramı, İstanbul 1984). 5. Ethico-Religious Concepts in the Qur’ān (Montreal 1966). Müellif, yine semantik yöntemi kullanarak Kur’an’ın başlıca dinî ve ahlâkî



Not: Sayfa başlangıcındaki maddenin pdf'sini gösterir