TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - İSLÂM KONFERANSI TEŞKİLÂTI ::.

cilt: 23; sayfa: 53
[İSLÂM KONFERANSI TEŞKİLÂTI - Davut Dursun]


BİBLİYOGRAFYA:

Ekmeleddin İhsanoğlu, “İslâm Konferansı Teşkilâtı ve İşbirliği İmkânları”, İslâm Konferansı Teşkilatı Üye Ülkeler Ulaştırma Bakanları 1. Toplantısı, İstanbul 1987, s. 127-137; a.mlf., “The Organization of the Islamic Conference and the Opportunities for Cooperation”, Eka News Agency, İstanbul 1988, s. 48-58; a.mlf., “Turkey in the Organization of the Islamic Conference: an Overview”, Turkish Foreign Policy: Recent Developments (ed. Kemal H. Karpat), Wisconsin 1996, s. 73-99; a.mlf., “Türkiye ve İslâm Konferansı Teşkilatı”, Yeni Türkiye, I/3, Ankara 1995, s. 388-412; “Organization of the Islamic Conference OIC”, The Middle East and North Africa 1988, London 1987, s. 231-232; Abdullah al-Ahsan, The Organization of the Islamic Conference, Herndon 1408/1988, s. 1-43; S. Rıdvan Karluk, Dünya Ekonomisinde Uluslararası Ekonomik Kuruluş ve Birleşmeler, İstanbul 1990, s. 50-73; E. Schöne, Islamische solidarität: geschichte, Politik, ideologie der organisation der Islamischen Konferanz (OIC) 1969-1981, Berlin 1997; “23-25 Mart 1970 Tarihleri Arasında Cidde’de Toplanan İslâm Devletleri Dışişleri Bakanları Konferansı Sonunda Yayımlanan Deklarasyon”, Dışişleri Bakanlığı Belleteni, sy. 66-67, Ankara 1970, s. 39-42; Selçuk Korkud, “Istanbul Islamic Conference of Foreign Ministers”, Foreign Policy: Dış Politika, V/4, Ankara 1976, s. 18-22; “Some Documents on Islamic Conference”, a.e., V/4 (1976), s. 91-128; İsmail Soysal, “İslâm Konferansı ve Türkiye: 1969-1984”, a.e., XI/2 (1984), s. 16-34; XI/3 (1984), s. 5-15; “The Third Islamic Summit Conference”, The Muslim World League Journal, VIII/4, Makkah 1981, s. 35-43; “The First Islamic Summit Conference”, a.e., s. 51-52; “Islamic Solidarity Fund”, a.e., VIII/9 (1981), s. 59-61; IRCICA Newsletter, sy. 1-53, İstanbul 1982-2001; “Le Centre d’Ankara: Recapitulation de ses six premierès années, et l’Avenir”, Journal of Economic Cooperation, IV/16, Ankara 1983, s. 20-37; Sulayman S. Nyang, “The Role of Pakistan in the Organization of Islamic Conference”, The American Journal of Islamic Social Sciences, I/2, Herndon 1985, s. 51-78; Davut Dursun, “İslâm Konferansı Teşkilatı’nın Doğuşu”, İlim ve Sanat, II/11, İstanbul 1987, s. 38-43; Ashraf uz-Zaman, “Organization of the Islamic Conference: Reflections on its Twentieth Anniversary”, Information Report, V/19-20, Ankara 1989, s. 7-9.

Davut Dursun  


İSLÂM MECMUASI

I. Dünya Savaşı yıllarında yayımlanan fikir dergisi.

II. Meşrutiyet’in ilânından sonra belirgin bir şekilde ortaya çıkan fikir akımlarından Türkçü düşünce ile İslâmiyet’i bağdaştırma amacı güden İslâm Mecmuası, İttihat ve Terakkî Cemiyeti’nin finanse ettiği bir yayın organıdır. Onu dönemin diğer İslâmcı dergilerinden ayıran özellik, millet kavramı ile İslâmî düşünceyi birlikte ele alması ve İslâmiyet’in sosyal yönü ve fonksiyonuyla ilgili meselelerde yoğunlaşmasıdır. Derginin yayımlanış amacı “dinli bir hayat, hayatlı bir din” düsturuyla ve her sayının arka kapağında yer alan, “İslâm Mecmuası, büyük Allah’ın yardımına dayanarak kalplerdeki fıtrî din ve iman hissinin inkişafıyla neşv ü nemâ bulmasına, din ve milliyet fikirlerine canlı, münevver bir cereyan verip Müslümanlık âlemi için mesut bir hayat hazırlamaya çalışacaktır” cümleleriyle açıklanmıştır.

Kazanlı Halim Sabit’in (Şibay) idaresinde on beş günlük olarak 30 Kânunusâni 1329 - 30 Teşrînievvel 1334 (12 Şubat 1914 - 30 Ekim 1918) tarihleri arasında yayımını sürdüren dergi altmış üç sayı çıkmıştır. Başlangıçta otuz iki sayfa iken savaş yıllarının maddî sıkıntıları dolayısıyla daha sonra hacmi on altı, bazan da sekiz sayfaya inmiştir.

Her sayısının başında Kur’ân-ı Kerîm’den bir sûre veya âyetle bunların tercüme ve açıklamalarına yer verilen derginin diğer bazı yazıları “İslâm’ın Necâtı”, “İslâm ve Terakkî”, “İslâm İntibâhı”, “İslâm İçtimaiyyâtı”, “Din Felsefesi”, “Tasavvuf”, “Fıkıh”, “Kelâm”, “Din Edebiyatı”, “Ahlâk”, “İktisat”, “İçtimaiyyât”, “Müslüman Kadını”, “İslâm Matbuatı” gibi başlıklar altında yayımlanmıştır.

Derginin yazar kadrosunda başta Halim Sabit olmak üzere çoğu geleneksel eğitiminin yanı sıra modern öğrenimini de almış olan M. Şerefettin (Yaltkaya), Mansûrîzâde Said, M. Şemseddin (Günaltay), Ziya Gökalp, Mahmud Esad, Mûsâ Kâzım, Ahmet Agayef (Ağaoğlu), Mûsâ Cârullah, Rızâeddin Fahreddin, Abdürreşid İbrahim, Bereketzâde İsmâil Hakkı, Ispartalı Hakkı, Besim (Atalay), Bursalı Mehmed Tâhir, Köprülüzâde Mehmed Fuad, Aka Gündüz, Ömer Seyfeddin gibi isimler yer almaktadır.

Mecmuada İslâm hukukuna geniş yer verilmiş, ictihad ve icmâ hususunda bilhassa Halim Sabit’in konunun önemini ortaya koyduğu bazı makaleleri tartışmalara yol açmıştır. Ziya Gökalp de din, ahlâk ve eğitim konuları yanında İslâm hukukunu sosyal açıdan inceleyerek “içtimâî usûl-i fıkıh” adıyla yeni bir metot geliştirmeye çalışmıştır. İzmirli İsmail Hakkı Sebîlürreşâd’da, Gökalp’in dini sosyal vicdana ve sosyal kurallara dayandırmaya yönelik fikirlerine karşı çıkmıştır. Ziya Gökalp’in bu konudaki diğer makaleleriyle ortaya koymak istediği tez ise sosyoloji ile fıkıh arasında bir çatışmanın bulunmadığıdır. Halim Sabit ile Mustafa Şeref’in yazıları da bu görüşü destekler mahiyettedir.

İslâm Mecmuası’nda ele alınan önemli konulardan biri de İslâm dünyasının geri kalış sebepleridir. Daha çok Cemâleddîn-i Efgānî’nin etkisi görülen birçok makalede İslâmiyet’in ilerlemeye engel olmadığı vurgulanmış, İslâmiyet’e uygun olarak yaşanmadığı fikri üzerinde durulmuştur. Ayrıca hurafelerin etkisinde kalındığı, ilerlemek için bu hurafelerin atılarak Asr-ı saâdet’teki sadeliğe dönülmesi gerekliliği belirtilmiş, müslümanların halen içinde bulunduğu durum sert bir dille eleştirilerek ıslahat hareketlerine önem verilmesi istenmiştir.

Kadınların sosyal hayattaki yeri, meslek sahibi olabilmeleri ve birden fazla kadınla evlilik meseleleri de dergide ele alınan önemli konulardandır. Mansûrîzâde Said’in “Taaddüd-i Zevcât İslâmiyet’te Menolunabilir” başlığıyla kaleme aldığı makale İslâmî yayın organları tarafından tepkiyle karşılanmış, Babanzâde Ahmed Naim’in Sebîlürreşâd’da çıkan yazılarıyla mesele tartışılmıştır. Mûsâ Kâzım’ın “İslâm ve Terakkî” adlı makalesi de milliyetçilik konusunda İslâmcılar’la yeni bir tartışmayı başlatmıştır. Bu yazı üzerine Nüzhet Sabit, Ta‘kib ve Tenkid mecmuasında konuyla ilgili olarak İslâm Mecmuası’na