TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız
 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - İBNÜ’d-DEMÂMÎNÎ ::.

cilt: 21; sayfa: 11
[İBNÜ’d-DEMÂMÎNÎ - M. Reşit Özbalıkçı]


adlı eserinin hâşiyesinde yayımlanmıştır. İbnü’d-Demâmînî’nin aynı eser üzerine bir şerhi daha vardır. Hindistan’da kaleme aldığı şerhe el-Hindiyye, Yemen’de yazdığına el-Yemeniyye adı verilmiştir. Eserin “ĶıŧǾa min Tuĥfeti’l-ġarîb” adını taşıyan bir bölümü Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nde bulunmaktadır (Veliyyüddin Efendi, nr. 3002). 3. TaǾlîķu’l-ferâǿid Ǿalâ Teshîli’l-fevâǿid. İbn Mâlik et-Tâî’nin nahve dair eserinin şerhidir. 820 (1417) yılı civarında Hindistan’da öğrencilerin isteği üzerine yazılan şerh, Gucerât Sultanı I. Muzaffer’in oğlu I. Ahmed’e ithaf edilmiştir. İbnü’d-Demâmînî et-Teshîl üzerine iki şerh daha yazmıştır. Bunlardan biri noksandır; diğeri tamam olup Mısır’da kaleme alınmıştır (Keşfü’ž-žunûn, I, 406). TaǾlîķu’l-ferâǿid’in çeşitli yazmaları mevcuttur (Süleymaniye Ktp., Cârullah Efendi, nr. 1890; Nuruosmaniye Ktp., nr. 4561). 4. el-Menhelü’ś-śâfî (eş-şâfî) fî şerĥi’l-Vâfî. Muhammed b. Osman el-Belhî’nin el-Vâfî fi’n-naĥv adlı eserinin şerhi olup Gucerât Sultanı I. Ahmed’e ithaf edilmiştir (Âtıf Efendi Ktp., nr. 2573; Hacı Selim Ağa Ktp., nr. 1170). 5. Lemĥatü’l-Bedr. Kısa makāme türünde bir eserdir (Süleymaniye Ktp., Cârullah Efendi, nr. 720). 6. ǾAynü’l-Ĥayât. Hocası Demîrî’nin Ĥayâtü’l-ĥayevân’ının muhtasarıdır. İbnü’d-Demâmînî, eserdeki uzun kısımları özetleyerek ve gerekli ilâveleri yaparak meydana getirdiği ihtisarını 823 Şâbanında (Ağustos 1420) tamamlayıp I. Ahmed’e ithaf etmiştir. Eserin bir nüshası İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’nde kayıtlıdır (AY, nr. 1681). 7. Nüzûlü’l-ġayŝ fî şerĥi Lâmiyyeti’l-ǾAcem. Şenferâ’nın Lâmiyyetü’l-ǾArab adlı kasidesine karşı Tuğrâî tarafından kaleme alınan Lâmiyyetü’l-ǾAcem üzerine Selâhaddin es-Safedî’nin yazdığı şerhe reddiye olup 794’te (1392) Kahire’de telif edilmiştir (Süleymaniye Ktp., Lâleli, nr. 1949; Reîsülküttâb Mustafa Efendi, nr. 932). 8. el-Meśâbîĥ Ǿale’l-CâmiǾi’ś-śaĥîĥ. Buhârî’nin el-CâmiǾu’ś-śaĥîĥ’ine yapılan şerhlerden biri olup Gucerât Sultanı I. Ahmed adına kaleme alınmıştır. Eski nüshalarından birinin sonunda ise eserin Yemen’in Zebîd şehrinde tamamlandığı yazılıdır (Keşfü’ž-žunûn, I, 549). Şerhin İstanbul kütüphanelerinde çeşitli nüshaları vardır (meselâ bk. Hacı Selim Ağa Ktp., nr. 192; Süleymaniye Ktp., Fâtih, nr. 945, Lâleli, nr. 533). 9. Risâle laŧîfe fî baǾżi meĥâsini Dımaşķ (Süleymaniye Ktp., Cârullah Efendi, nr. 1720). 10. Kitâbü’l-Ķavâfî. Aruza dair olan eseri Muhammed b. Osman el-Belhî şerhetmiştir. 11. Cevâhirü’l-buĥûr. Yine aruzla ilgili olup Muhammed b. İbrâhim b. Lü’lü’ ez-Zerkeşî (ö. 882/1477) tarafından şerhedilmiştir. 12. Şemsü’l-Maġrib fi’l-murķıś ve’l-muŧrib. Edebî mektup örneklerinden oluşur. 13. el-Fetĥu’r-Rabbânî fi’r-red Ǿale’l-Binbânî. Hindistan âlimlerinden Binbânî’nin, müellifin el-Meśâbîĥ adlı eseriyle Teshîlü’l-fevâǿid şerhine yöneltmiş olduğu eleştirilere reddiyedir (eserlerinin yazma nüshaları için bk. GAL, II, 33; Suppl., II, 21). İbnü’d-Demâmînî’nin kaynaklarda adı geçen diğer eserleri de şunlardır: İžhârü’t-taǾlîli’l-muġlaķ li-vücûbi ĥaźfi Ǿâmili’l-mefǾûli’l-muŧlaķ, MaǾdinü’l-cevâhir, el-Kevâkibü’l-bedriyye, Şerĥu’l-Maśdari’l-cevâhir, Mücelled fi’l-iǾrâb, MaķātiǾu’ş-şürb (hamriyyâta dair şiirler).

BİBLİYOGRAFYA:

İbnü’d-Demâmînî, el-ǾUyûnü’l-ġāmize Ǿalâ ħabâya’r-Râmize (nşr. Hassânî Hasan Abdullah), Kahire 1415/1994; Sem‘ânî, el-Ensâb (Bârûdî), I, 487; Sehâvî, eđ-Đavǿü’l-lâmiǾ, VII, 184-187; Süyûtî, Buġyetü’l-vuǾât, I, 66 vd.; Ahmed Bâbâ et-Tinbüktî, Neylü’l-ibtihâc, Trablus 1408/1989, s. 488-490; Keşfü’ž-žunûn, I, 406, 549, 613, 696 vd.; II, 1135 vd., 1235, 1537, 1998; İbnü’l-İmâd, Şeźerât, VII, 181; Şevkânî, el-Bedrü’ŧ-ŧâliǾ, II, 150 vd.; Serkîs, MuǾcem, I, 879 vd.; Brockelmann, GAL, II, 32-33, 172; Suppl., I, 440; II, 21, 171; Ziriklî, el-AǾlâm, VI, 282 vd.; Kehhâle, MuǾcemü’l-müǿellifîn, IX, 115.

M. Reşit Özbalıkçı  


İBNÜ’d-DEVÂDÂRÎ

(ابن الدواداري)

Seyfüddîn Ebû Bekr b. Abdillâh b. Aybek ed-Devâdârî (ö. 736/1336’dan sonra)

Memlük tarihçisi.

Kahire’de doğdu. Hayatı hakkında bilinenler eserlerinde anlattıklarından ibarettir. Mehmed Fuad Köprülü onun Selçuklu hânedanından geldiğini söyler. Kenzü’d-dürer’in kendi hattıyla olan nüshasına ait cüzlerin unvan sayfalarında adını Ebû Bekir b. Abdullah b. Aybek Sâhibü Sarhad şeklinde vermektedir. Dedesi Sarhad hâkimi İzzeddin Aybek Mîkâil, Eyyûbîler’den el-Melikü’l-Muazzam’ın memlükü idi ve askerlik yanında ilimle de ilgilenirdi. Müellifin Dürerü’t-tîcân adlı eserinde Şarkıye eyaletinin (merkezi Bilbîs) emîri olduğunu söylediği babası Cemâleddin Abdullah b. Aybek’in “Devâdârî” nisbesiyle tanınması, önceleri Sultan Baybars’ın devâdârı ve sır kâtibi Emîr Seyfeddin Balaban er-Rûmî ez-Zâhirî’nin hizmetinde bulunmasından dolayıdır. İbnü’d-Devâdârî, son görevi Memlük sınır kalelerini teftiş olan babasıyla, onun Ürdün’deki Zerkā vadisinde atından düşüp öldüğü 13 Receb 713 (3 Kasım 1313) tarihine kadar birlikte dolaştı. Uzun yıllar önemli bir



Not: Sayfa başlangıcındaki maddenin pdf'sini gösterir