TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - İBN SAHNÛN ::.

cilt: 20; sayfa: 302
[İBN SAHNÛN - Ali Bakkal]


el-Îmân ve’r-red Ǿalâ ehli’ş-şirk, el-Ĥücce Ǿale’l-Ķaderiyye, el-Ĥücce Ǿale’n-Naśârâ, er-Red Ǿale’l-Bekriyye, er-Red Ǿale’ş-ŞâfiǾî ve ehli’l-ǾIrâķ, ez-Zühd ve’l-emâne, Risâle fî âdâbi’l-mütenâžırîn (mâ yecibü Ǿale’l-mütenâžırîn min ĥüsni’l-edeb), el-VeraǾ, er-Risâle fî maǾna’s-sünne, er-Risâle fî men sebbe’n-nebî, el-İbâĥa, Âdâbü’l-Ķāđî, Aĥkâmü’l-Ķurǿân.

BİBLİYOGRAFYA:

İbn Sahnûn, Eğitim ve Öğretimin Esasları: Âdâbü’l-muallimîn (trc. ve nşr. M. Faruk Bayraktar), İstanbul 1996, neşredenin girişi, s. 9-36; Ebü’l-Arab, Ŧabaķātü Ǿulemâǿi İfrîķıyye ve Tûnis, Beyrut, ts., s.129-132; Ebû Bekir el-Mâlikî, Riyâżü’n-nüfûs (nşr. Beşîr el-Bekkûş - Muhammed el-Arûsî el-Matvî), Beyrut 1403/1983, I, 443-458; Kādî İyâz, Tertîbü’l-medârik, II, 104-118; Abdurrahman b. Muhammed ed-Debbâğ, MeǾâlimü’l-îmân fî maǾrifeti ehli’l-Ķayrevân (nşr. İbrâhim Şebbûh), Tunus, ts., II, 122-136; İbn İzârî, el-Beyânü’l-muġrib, Beyrut 1983, II, 115; Zehebî, AǾlâmü’n-nübelâǿ, XIII, 60-63; Safedî, el-Vâfî, III, 86; Yâfiî, Mirǿâtü’l-cenân, II, 180; İbn Ferhûn, ed-Dîbâcü’l-müźheb, II, 169-173; İbn Hacer, Tehźîbü’t-Tehźîb, V, 169-170; İbnü’l-İmâd, Şeźerât, II, 150; M. Amari, el-Mektebetü’l-ǾArabiyyetü’ś-Śıkılliye, Lipsia 1857, s. 186-187; Mahlûf, Şeceretü’n-nûr, s. 70; Ahmed Fuâd el-Ehvânî, et-Terbiye fi’l-İslâm, Kahire 1955; Moha-med Talbi, L’émirat aghlabide, Paris 1966, s. 10, 234, 238, 240, 352, 395, 534-535; Sezgin, GAS, I, 472-473; Mehmet Dağ v.dğr., İslâm Eğitim Tarihi, Ankara 1974, s. 14-15, 20, 28, 164, 204; Hacvî, el-Fikrü’s-sâmî, II, 99; Cavit Binbaşıoğlu, Eğitim Düşüncesi Tarihi, Ankara 1982, s. 44, 46, 57, 58, 61, 63; Ahmet Çelebi, İslâm’da Eğitim-Öğretim Tarihi (trc. Ali Yardım), İstanbul 1983, s. 18, 273; Mahfûz, Terâcimü’l-müǿellifîn, III, 19-24; Şemseddin Abdülemîr, el-Fikrü’t-terbevî Ǿinde İbn Saĥnûn ve’l-Ķābisî, Beyrut 1985; Abdurrahman Osman el-Hicâzî, el-Meźhebü’t-terbevî Ǿinde İbn Saĥnûn, Beyrut 1986; a.mlf., et-Terbiyyetü’l-İslâmiyye fi’l-Ķayrevân, Beyrut 1417/1997, s. 271-281; ayrıca bk. tür.yer.; İbrâhim M. eş-Şâfiî, “Muĥammed b. Saĥnûn”, et-Terbiyyetü’l-İslâmiyye, Riyad 1988, I, 247-261; Hasan Hüsnî Abdülvehhâb, Kitâbü’l-ǾÖmr (nşr. Muhammed el-Arûsî el-Matvî - Beşîr el-Bekkûş), Beyrut 1990, II, 588-594; Hüseyin b. Muhammed Şevât, Medresetü’l-ĥadîŝ fi’l-Ķayrevân, Riyad 1411, II, 705-713, 967-977; Sa‘d Zağlûl Abdülhamîd, Târîħu’l-Maġribi’l-ǾArabî, İskenderiye 1994, II, 107-112; Gerard Lecomte, “Le Livre des règles de conduite des maitres d’école par Ibn Sahnun”, REI, XXI (1953), s. 77-105; a.mlf., “Muĥammed b. Saĥnūn”, EI² (İng.), VII, 409; Sha’ban Muftah Ismail, “Muhammed Ibn Sahnûn: An Educationalist and a Faqih”, Muslim Education Quarterly, XII/4, Cambridge 1995, s. 37-54; Mustafa Tavukçuoğlu, “İbn Sahnûn’un Âdâbü’l-muallimîn’i Üzerine Bir Çalışma”, SÜ İlâhiyat Fakültesi Dergisi, sy. 7, Konya 1997, s. 267-287; Ali Refîî, “İbn Saĥnûn”, DMBİ, III, 666-667.

Ali Bakkal  


İBN SÂİD el-HÂŞİMÎ

(ابن صاعد الهاشمي)

Ebû Muhammed Yahyâ b. Muhammed b. Sâid el-Hâşimî (ö. 318/930)

Muhaddis.

Muharrem 228’de (Ekim 842) Bağdat’ta doğdu. Hâşimî nisbesiyle anılması Ha-life Ebû Ca‘fer el-Mansûr’un mevlâsı olmasıyla ilgilidir. Ağabeyleri Yûsuf ve Ahmed ile amcası Abdullah b. Sâid de muhaddis oldukları için ilmî bir muhitte yetişti. On bir yaşında hadis öğrenimine başladı ve ilk olarak Müslim ile Ebû Dâvûd es-Sicistânî’nin de hocası olan Hasan b. Îsâ b. Mâsercis’ten hadis rivayet etti. Hadis öğrenmek ve âlî isnad elde etmek için Dımaşk, Beyrut, Trablus, Mısır ve Hicaz’a seyahat etti. Müsned’indeki rivayetler onun Kûfe, Rakka ve Askalân’a da gittiğini göstermektedir. Lüveyn diye anılan Muhammed b. Süleyman, Ahmed b. Menî‘, Ya‘kūb b. İbrâhim ed-Devrakī, Bündâr diye tanınan Muhammed b. Beşşâr, Buhârî, Zübeyr b. Bekkâr, Ebû İshak el-Harbî, Hanbel b. İshak, Ebû Ca‘fer İbn Ebû Şeybe, Ömer b. Şebbe, Rebî‘ b. Süleyman el-Murâdî gibi muhaddislerden hadis öğrendi. Kendisinden Ebû Bekir Ahmed b. Abdân eş-Şîrâzî, yaşça daha büyük olan Ebü’l-Kāsım el-Begavî, İbnü’l-Ciâbî, Taberânî, İbn Adî, İsmâilî, İbn Şâhin ve Dârekutnî hadis rivayet ettiler. Aynı zamanda kendisinden hadis aldığı Ebü’l-Kāsım el-Begavî onu sika, Dârekutnî de sika, sebt, hâfız olarak nitelendirmiştir. Hadiste anlayışın ezberlemeden daha üstün bir yeri bulunduğuna işaret eden Ebû Alî en-Nîsâbûrî ile İbnü’l-Ciâbî, akranı arasında İbn Sâid el-Hâşimî’nin üstün anlayışıyla bilindiğini belirtmiş, talebesi Ebû Bekir Ahmed b. Abdân eş-Şîrâzî de onun dirâyet hususunda herkesten ileri olduğunu söylemiştir. Ebû Ya‘lâ el-Halîlî, İbn Sâid’i devrin tanınmış muhaddisleri İbn Ebû Dâvûd, İbn Huzeyme ve İbn Ebû Hâtim ile birlikte anmış, Hatîb el-Bağdâdî ve İbnü’l-Cevzî ise onun sika hadis hâfızlarından ve hadisleri iyi anlayan âlimlerden biri olduğunu söylemiştir. Zehebî’ye göre de hadis râvilerini tanıma ve hadislerdeki gizli kusurları bilme konularında yetkili bir âlimdir. İbn Sâid el-Hâşimî 20 veya 18 Zilkade 318’de (14 veya 12 Aralık 930) Kûfe’de vefat etti ve Bâbülkûfe’de defnedildi.

Eserleri. 1. Müsnedü ǾAbdillâh b. Ebî Evfâ. Abdullah b. Ebû Evfâ’nın merfû, mevkuf ve maktû kırk altı rivayetinin kendisinden rivayette bulunan şahısların adlarına göre toplandığı bir çalışmadır. İbn Sâid’in belirttiğine göre bu hadisler Yûsuf b. Mûsâ el-Kattân’ın Müsnedü İbn Ebî Evfâ, Vekî‘ b. Cerrâh’ın es-Siyer ve Saîd b. Yahyâ el-Ümevî’nin el-Meġāzî gibi eserlerinden alınmıştır. Müsned Sa‘d b. Abdullah Âl-i Humeyyid tarafından yayımlanmıştır (Riyad 1408/1988). 2. Müsnedü Ebî Bekir eś-Śıddîķ. Eserin ikinci kısmı Dârü’l-kütübi’z-Zâhiriyye’de bulunmaktadır (Mecmua, nr. 104, vr. 58-65). 3. el-Emâlî. İki meclisten ibaret iki nüshası Dârü’l-kütübi’z-Zâhiriyye’de olan (Mecmua, nr. 87, vr. 82-88, nr. 90, vr. 48-57) eseri Sezgin Meclis adıyla kaydetmektedir (GAS, I, 176). 4. Ĥadîŝ. Bazı bölümleri Dârü’l-kütübi’z-Zâhiriyye’de iki ayrı mecmua içinde yer almakta olup (Mecmua, nr. 33, vr. 115-122; dördüncü cüzü: Mecmua, nr. 40, vr. 283-295) Min ĥadîŝihî adıyla kayıtlı bazı rivayetleri de aynı kütüphanededir (Mecmua, nr. 118). 5. Ĥa-dîŝü ǾAbdillâh b. MesǾûd (Müsnedü ǾAbdillâh b. MesǾûd). İkinci kısmı Dârü’l-kütübi’z-Zâhiriyye’de bulunmaktadır (Hadis, nr. 387, vr. 67-102). Kaynaklarda İbn Sâid’e es-Sünen fi’l-fıķh, el-Müsned fi’l-ĥadîŝ, el-Ķırâǿât, eş-Şehâdât ve Cüzǿ adıyla diğer bazı eserler de nisbet edilmektedir.

BİBLİYOGRAFYA:

İbnü’n-Nedîm, el-Fihrist (Teceddüd), s. 288; Hâkim en-Nîsâbûrî, Süǿâlâtü Ĥâkim en-Nîsâbûrî li’d-Dâreķuŧnî (nşr. Muvaffak b. Abdullah b. Abdülkādir), Riyad 1404/1984, s. 95; Hamza b. Yûsuf es-Sehmî, Süǿâlâtü Ĥamza b. es-Sehmî li’d-Dâreķuŧnî ve ġayrih, Riyad 1404/1984, s. 258-260; Hatîb, Târîħu Baġdâd, XIV, 231-234; İbnü’l-Cevzî, el-Muntažam, VI, 235-236; İbn Manzûr, Muħtaśaru Târîħi Dımaşķ, XXVII, 290; Zehebî, AǾlâmü’n-nübelâǿ, XIV, 501-507; a.mlf., Teźkiretü’l-ĥuffâž, II, 776-778; İbn Kesîr, el-Bidâye, XI, 166; Kehhâle, MuǾcemü’l-müǿellifîn, XIII, 225; Sezgin, GAS, I, 176; Elbânî, Maħŧûŧât, s. 64; Ziriklî, el-AǾlâm (Fethullah), VIII, 164.

Abdullah Aydınlı  


İBN SAÎD el-MAĞRİBÎ

(ابن سعيد المغربي)

Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Mûsâ b. Muhammed b. Abdilmelik b. Saîd el-Mağribî (ö. 685/1286)

Edip, şair, tarihçi ve coğrafyacı.

610 (1214) yılında Kal‘atü Yahsub’da (Alcala la Real) doğdu. Sahâbî Ammâr b. Yâsir’in neslindendir. Dedelerinden Abdullah b. Saîd b. Ammâr b. Yâsir, Emevîler’in