TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - HABİB KARAMÂNÎ ::.

cilt: 14; sayfa: 372
[HABİB KARAMÂNÎ - Kâmil Şahin]


Caminin yanında kütüphane ve zâviye ile birlikte inşa edilen medresenin 1900 yılında altmış yedi talebesi bulunmaktaydı (Salnâme-i Maârif-i Umûmiyye, I, 862).

BİBLİYOGRAFYA:

VGMA, Mücedded Anadolu, XVI, nr. 601, s. 205; XVIII, nr. 604, sıra 248, s. 227-229; VGMA, Defter, nr. 483, sıra 528; VGMA, Sivas Sâlis Muhasebe, nr. 483, sıra 528, s. 49; VGMA, Esas 2/3 (226), sıra 229; VGMA, Esas 2/5 (228), sıra 229; VGMA, Defter, nr. 420, sıra 996; VGMA, Defter, Esas 2/1 (224), sıra 3295; BA, İbnülemin-Evkaf, nr. 581; BA, Cevdet-Evkaf, nr. 1009; TK, Defter-i Evkāf-ı Rûm, nr. 583, vr. 118b; BA, Cevdet-Maarif, nr. 1177; BA, Çorum Tapu Tahrir Defteri, nr. 444, s. 72, 85, 90, 170; Lâmiî, Nefehât Tercümesi, s. 577-578; Taşköprizâde, eş-Şeķāǿiķ, s. 265-266; Mahmûd el-Kefevî, Ketâǿibü aǾlâmi’l-aħyâr min fuķahâǿi meźhebi’n-NuǾmân el-muħtâr, Süleymaniye Ktp., Hâlet Efendi, nr. 630, vr. 456a-b; Mecdî, Şekāik Tercümesi, s. 282-283; Hoca Sâdeddin, Tâcü’t-tevârîh, II, 540-541; Atâî, Zeyl-i Şekāik, s. 62, 63, 76, 248; Cemâleddin Hulvî, Lemezât-i Hulviyye (haz. M. Serhan Tayşi), İstanbul 1994, s. 409-410; Evliya Çelebi, Seyahatnâme, II, 177-178; Nazmî, Hediyyetü’l-ihvân, Süleymaniye Ktp., Reşid Efendi, nr. 495, vr. 143b-145b; Nişancızâde, Mir’ât-ı Kâinat, İstanbul 1293, II, 416; Hediyyetü’l-Ǿârifîn, I, 262; Osmanlı Müellifleri, I, 58; Salnâme-i Maârif-i Ümûmiyye (1316), I, 862-863; “Amasya’da Medfun Şeyh Habîbî ve Rukiyye Bacı Hatun’un Müşterek Vakfiyeleri”, Çorumlu, I/12, Çorum 1945, s. 148-153.

Kâmil Şahin  


HABÎB el-MEKTÛM

(الحبيب المكتوم)

Muhammed el-Habîb b. Ca‘fer el-Musaddak b. Muhammed el-Mektûm b. İsmâîl b. Ca‘fer es-Sâdık (ö. 270/883 [?])

İsmâilîler’in gizlilik dönemindeki imamlarından.

Ca‘fer es-Sâdık’ın vefatından (148/765) sonra iki oğlu etrafında iki gruba ayrılan taraftarlarından Mûsâ el-Kâzım ve neslinin imâmetini benimseyenler İmâmiyye, İsmâil’in imâmetini benimseyenler de İsmâiliyye diye anılmıştır. İsmâil babasının hayatında öldüğü için mensupları, Mektûm diye anılan oğlu Muhammed’in (ö. 198/814 [?]) imâmetini ileri sürmüşlerdir. Muhammed el-Mektûm’dan itibaren, 297 (909) yılında Kuzey Afrika’da Fatımî Devleti’ni kuran Ubeydullah el-Mehdî’nin ortaya çıkışına kadar geçen yaklaşık bir buçuk asırlık süre İsmâiliyye’nin gizlilik (setr) dönemini teşkil eder. Bu dönemdeki imamların kimler olduğu ve sayıları hakkında kaynaklarda farklı rivayetler vardır. Habîb el-Mektûm, bazı tarihçilere göre İsmâiliyye’nin gizli imamlar devresinde Muhammed b. İsmâil ve Ca‘fer b. Muhammed’den sonra üçüncü imamdır ve Ubeydullah’ın babasıdır (Zehebî, XV, 141; İbn Haldûn, IV, 30-31). Bazı rivayetlerde ise özellikle Muhammed el-Habîb adına yer verilmeyip İsmâiliyye’nin imamlar silsilesi Muhammed b. İsmâil’den sonra Abdullah (Ahmed el-Vefî), Ahmed (Muhammed et-Takī), Hüseyin (Abdullah er-Radî) ve Ubeydullah el-Mehdî olarak zikredilmektedir (Mustafa Gālib, s. 148-157; Hasan İbrâhim Hasan, s. 78; Daftary, s. 551). İsmâilî müelliflerince benimsenen bu sonuncu silsiledir. İsmâiliyye imamlarının gizlilik döneminde takıyye*ye uyarak değişik isimler kullanmaları dikkate alındığında, Mehdî Ubeydullah’ın babası olduğu söylenen ve faaliyetlerinden bahsedilirken aynı dâîleri görevlendirdikleri belirtilen Hüseyin b. Ahmed ile Habîb el-Mektûm’un aynı kişi olarak kabul edilmesi her iki rivayetin uzlaştırılmasını mümkün kılacaktır.

Hayatı hakkında fazla bilgi bulunmayan Habîb el-Mektûm, III. (IX.) yüzyılın ortalarından sonra Hama yakınındaki Selemiye’ye yerleşmiş, dâîlerini buradan sevk ve idare ederek kendi soyundan gelmesi beklenen mehdî için taraftar toplama faaliyetine girişmiştir. Habîb el-Mektûm’un bazan tebdili kıyafet ederek dolaştığı, bu sırada kabiliyetli gördüğü kimseleri mezhebi yaymak için görevlendirdiği bilinmektedir. Kûfe’de rastladığı ve kendi tarafına çektiği İbn Havşeb ile Ali b. Fazl’ı 266 (880) yılında Yemen’e gönderdiği, İbn Fazl’ın davaya ihanet etmesine rağmen İbn Havşeb’in sadık kaldığı belirtilmektedir. Bu arada Mağrib’de İsmâilî hâkimiyetinin kurulmasını temin eden Ebû Abdullah eş-Şiî’nin, İbn Havşeb’in yanında yetiştirildikten sonra bu bölgede görevlendirilmesi Habîb el-Mektûm’un faaliyetleri arasında zikredilmektedir.

BİBLİYOGRAFYA:

İbnü’l-Esîr, el-Kâmil, VIII, 24-26; Zehebî, AǾlâmü’n-nübelâǿ, XV, 141-142; İbn Haldûn, el-Ǿİber, IV, 30-31; Makrîzî, el-Ħıŧaŧ, I, 160; a.mlf., İttiǾâžü’l-ĥunefâǿ (nşr H. Bunz), Leipzig 1909, s. 26-27; a.mlf., el-Muķaffa’l-kebîr (nşr. M. Ya‘lâvî), Beyrut 1407/1987, s. 53-56; C. Brockelmann, İslâm Milletleri ve Devletleri Tarihi (trc Neşet Çağatay), Ankara 1964, s. 147; el-Ķāmûsü’l-İslâmî, II, 33; Mustafa Gālib, Târiħu’d-daǾveti’l-İsmâǾîliyye, Beyrut 1979, s. 148-157; J. N. Hollister, The ShiǾa of India, New Delhi 1979, s. 209-210; Hasan İbrâhim Hasan, Târîħu’d-devleti’l-Fâŧımiyye, Kahire 1981, s. 47, 48, 74, 75, 401, 403, 487; Ziriklî, el-AǾlâm (Fethullah), VI, 70; F. Daftary, The IsmāǾīlīs: Their History and Doctrines, Cambridge 1992, s. 551.

Hasan Onat  


HABÎB b. MESLEME

(حبيب بن مسلمة)

Ebû Abdirrahmân (Ebû Mesleme) Habîb b. Mesleme b. Mâlik el-Fihrî (ö. 42/662)

Suriye ve Anadolu fetihlerine katılan sahâbî.

610’da veya 620’de doğdu. Kureyş kabilesinin Fihr koluna mensuptur. Anadolu’ya yaptığı birçok akın sebebiyle Habîbü’r-Rûm diye de anılır. 8 (629-30) yılında müslüman oldu. Hz. Peygamber’le gazvelere iştirak etmek için Medine’ye gitti ve Tebük Gazvesi’nde bulundu. Ancak onun sahâbî olmadığını söyleyenler de vardır. Hâlid b. Velîd kendisini, Büsr b. Ebû Ertât ile birlikte Gūtatü Dımaşk’ın bazı köylerine baskın yapmak için gönderdi. Habîb, 15 (636) yılında bir öncü süvari birliğinin başında Yermük Savaşı’na katıldı ve Suriye’nin önemli bir kısmını fethetti. Ayrıca İyâz b. Ganın ile birlikte



Not: Sayfa başlangıcındaki maddenin pdf'sini gösterir