TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - GAZAP ::.

cilt: 13; sayfa: 437
[GAZAP - Mustafa Çağrıcı]


BİBLİYOGRAFYA:

Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “sħŧ”, “ġđb”, “ġyž” md.leri; a.mlf., ez-ZeriǾa ilâ mekârinni’ş-şerîǾa (nşr. Ebü’l-Yezîd el-Acemî), Kahire 1405/1985, s. 111-112, 328-329, 342-346; Lisânü’l-’Arab, “ġđb”, “sħŧ” md.leri; Wensinck, el-MuǾcem, “ġđb”, “śħŧ” md.leri; M. F. Abdülbâkî, el-MuǾcem, “ġđb”, “śħt” md.leri; Müsned, IV, 226; V, 152; Buhârî, “Ǿİlim”, 28, “Edeb”, 75, 76, 102, “Tevĥîd”, 15, 22, 28, 55, “Lukata”, 9, “Îmân”, 71, “Ahkâm”, 13; Müslim, “Salât”, 128, “Tevbe”, 4-16, “Fezâǿil”, 127, “Birr”, 107, 108, “Akzıye”, 16; Nesâî, “Kudât”, 18; Aristo, Ǿİlmü’l-ahlâk (trc. Ahmed Lutfî es-Seyyid), Kahire 1343/1924, II, 2.6-8, 6.9-12, 7.10; Eflâtun, Devlet (trc. Sabahattin Eyüboğlu - M. Ali Cimcoz), İstanbul 1985, IV, 435b-445a; Kindi, Resâǿil, I, 126; İbn Kuteybe, ǾUyûnü’l-ahbâr (Tavîl), I, 396-406; Ebû Bekir er-Râzî, Resâǿil felsefiyye (nşr. P. Kraus), Kahire 1939 - Beyrut 1402/1982, s. 55-56; Ebû Zeyd el-Belhî, Mesâlihu’l-ebdân ve’l-enfûs (nşr. Fuat Sezgin), Frankfurt 1405/1984, s. 293-304; Fârâbî, Fusûl müntezeǿa (nşr. Fevzi M. Neccâr), Beyrut 1986, s. 37; İbn Miskeveyh, Tehzîbu’l-ahlâk, s. 40, 45-48; İbn Sînâ, TisǾu resâǿil, İstanbul 1298, s. 107, 108; Mâverdî, Edebü’d-dünyâ ve’d-dîn, Beyrut 1978, s. 244-252; Kādī Abdülcebbâr, el-Muğnî, Vl/2, s. 60; Gazzâlî. İhyâǿ (Beyrut), III, 53-55, 57, 164-181; Fahreddin er-Râzî, Mefâtîhu’l-gayb, I, 262; Nevevî, Şerhu Müslim, XII, 15; XVI, 161; İbn Ebü’l-İz, Şerhu’l-aAkideti’t-Tahâviyye (nşr. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî - Şuayb el-Arnâût), Beyrut 1408/1987, s. 684-687; Ali el-Kârî, Şerhu’l-Fıkhi’l-ekber, Beyrut 1404/1984, s. 59-62; Subhî Mahmesâm, ed-DeǿâǾimü’l-hulkıyye li’l-kavânîni’ş-şerǾiyye, Beyrut 1979, s. 223-228.

Mustafa Çağrıcı  


GAZAVÂT-ı HAYREDDİN PAŞA

غزوات خير الدين پاشا

Barbaros Hayreddin Paşa’nın hayatını ve hâtıralarını ihtiva eden eser.

Eserin müellifi, muhtemelen XV. yüzyılın son çeyreğinde doğan ve bahriyeden yetişen, 1525’te yazılmış olan Kitâb-ı Bahriyye’nin telifinde görev alan, daha sonra Kaptanıderyâ Barbaros Hayreddin Paşa’nın hizmetine giren Murâdî mahlaslı şair Seyyid Murad’dır. Hammer’in eserin yazarı olarak Sinan Çavuş’u göstermesi (V, 4, 6) doğru değildir.

Murâdî’nin Barbaros’un yanında hangi hizmetlerde bulunduğu bilinmemekle beraber Gazavât-ı Hayreddin Paşa adlı eseri onun ağzından bu görevi sırasında yazdığı kesindir. Nitekim Preveze zaferi ve Kastelnova fethiyle ilgili zafernâme ve fetihnameler de onun kaleminden çıkmıştır. Barbaros Hayreddin Paşa’nın bir nevi otobiyografisi olan eserin ilk kısmını 1541 yılında tamamlayan Seyyid Murad bir nüshasını Veziriazam Rüstem Paşa’ya vermiştir. Bunun üzerine Rüstem Paşa’nın maiyetinde Macaristan seferine götürülmüş, bu seferin tarihini manzum ve mensur olarak yazmakla görevlendirilmiştir. İstanbul’a döndükten sonra 1546’da Hayreddin Paşa’nın hâtıralarının ikinci bölümünü kaleme alan Seyyid Murad’in nerede ve ne zaman öldüğü belli değildir.

İki bölümden oluşan Gazavât-ı Hayreddin Paşa’nın birinci bölümü 1541 yılına, ikinci bölümü ise Barbaros’un ölüm tarihi olan 1546 yılına kadar gelmektedir. Eser İshak, Oruç, Hızır (Barbaros Hayreddin Paşa) ve İlyas’ın doğumları ile başlamakta, Oruç Reis’in Rodos’ta hapsedilmesi ve Şehzade Korkut’un müdahalesiyle serbest bırakılması, kardeşi Hızır’la birlikte Tunus ve Cezayir’e yerleşmeleri, Oruç’un şehâdetinden sonra Hızır’ın Osmanlı himayesine girmesi, kaptanpaşalığa tayini, Akdeniz’deki faaliyetleri, bu arada Preveze Deniz Savaşı ele alınmakta ve ölümü ile son bulmaktadır.

Gazavât-ı Hayreddin Paşa’nın ilk bölümünün hem mensur hem de manzum şekli günümüze ulaşmıştır. Manzum şeklinin bir nüshası Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’nde bulunmaktadır (Revan Köşkü, nr. 1291). Mensur şeklinin çeşitli kütüphanelerde birçok yazma nüshası vardır (Gallotta, Erdem, IV/ 10, s. 151 vd.). Bazı kütüphanelerde müstakil eser gibi saklanan Fetihnâme-i Hayreddin Paşa ile (TSMK, Revan Köşkü, nr. 1292) Feth-i Kal’a-i Nova (İÜ Ktp., TY, nr. 2475) adlı eserlerin Gazavât-ı Hayreddin Paşa’nın parçaları olduğu anlaşılmaktadır. İkinci bölüm ise tek bir yazma halinde Paris Bibliotheque Nationale’de bulunmaktadır (MS, Supplément turc, nr. 1186).

Barbaros ve seferleri için tek orijinal kaynak olan Gazavât-ı Hayreddin Paşa’dan ilk istifade eden Kâtib Çelebi’dir. Kâtib Çelebi, Tuhfetü’l-kibar fî esfâri’l-bihâr adlı eserinin Barbaros kardeşlerle ilgili bölümünü bu kitaptan faydalanarak yazmıştır. Hayreddin Paşa’nın hâtıraları özellikle Batı’da büyük ilgi görmüş ve daha 1578 yılında İspanyolca’ya çevrilmiştir (La vida y Historia de Hayreddin Ilamado Barbaroxa, traduzida de Lengua Turquesca en Espahol Castellano). Palermo’da Biblioteca Comunale’de bulunan bu nüsha, E. Pelaez tarafından 1880-1887 yılları arasında Archivio Storico Siciliano dergisinde İtalyanca’ya çevrilerek tefrika edilmiş, daha sonra da kitap halinde yayımlanmıştır (La vita e La Storia di Ariadeno Barbarossa, Palermo 1887; G. Bonaffini tarafından düzenlenen yeni baskısı, Palermo 1993). Eser muhtemelen Barbaros daha hayatta iken Arapça’ya da tercüme edilmiştir. Bu tercüme Nûreddin Abdülkādir tarafından Kitâbü Ġazavâti ǾArûc ve Ħayriddîn adıyla yayımlanmış (Cezayir 1934), Mevlây Belhamîsî de Arapça metnini tenkitli neşre hazırlamıştır (doktora tezi, Aix-en-Provence Üniversitesi, 1972). Avrupa’da XIX. yüzyılda en çok kullanılan ve tanınan baskısı, XVIII. yüzyıla ait bir Arapça metinden Sander Rang ve Ferdinand Deniş tarafından yapılan Fransızca çeviridir (Fondation de la régence d’Alger, histoire des Barberousses, I-II, Paris 1837). Macarca’ya ise Joseph Thury tarafından tercüme edilmiştir (Török Törtenitirok, Budapest 1896, II, 279-363). Madrid Escurial’deki yazma nüshanın (nr. 1663) diğer nüshaiardaki değişikliklerle birlikte faksimile neşrini A. Gallotta yapmıştır (“II Gazavat-i Hayreddin Paşa di Seyyid Murad”, Studi Magrebini, XIII, Napoli 1983). M. Ertuğrul Düzdağ (Akdeniz Bizimdi, Barbaros Hayreddin Paşa’nın Savaşları: Gazavât-ı Hayreddin Paşa, İstanbul 1973, 7. bs., 1984)



Not: Sayfa başlangıcındaki maddenin pdf'sini gösterir