TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız
 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - FİRYÂBÎ, Ca‘fer b. Muhammed ::.

cilt: 13; sayfa: 146
[FİRYÂBÎ, Ca‘fer b. Muhammed - Mehmet Ali Sönmez]


Eserleri. Firyâbî’nin günümüze ulaşan, bütün rivayetlerini senedleriyle birlikte zikrettiği eserleri şunlardır: 1. Feżâǿilü’l-Ķurǿân. Kur’ân-ı Kerîm’i ve özellikle Bakara, Âl-i İmrân, Mülk sûrelerini okumanın, dinlemenin ve başkalarına okutmanın, Kur’an’ı hatmetmenin faziletine ve Resûl-i Ekrem’in Kur’an okuma tarzına dair 197 rivayeti bir araya getiren eser Yûsuf Osman Fazlullah Cibrîl tarafından yayımlanmıştır (Riyad 1409/1989). 2. Delâǿilü’n-nübüvve. Hz. Peygamber’in Allah’ın resulü olduğunu gösteren mûcizelere dair elli üç rivayeti ihtiva etmekte olup Âmir Hasan Sabrî tarafından neşredilmiştir (Mekke 1406/1986). 3. Kitâbü’ś-Śıyâm. Oruçla ilgili 192 rivayeti ihtiva eden eseri Abdülvekîl en-Nedvî yayımlamıştır (Bombay 1412/1992). 4. Śıfatü’l-münafıķ. Nifaka ve münafıka dair 118 rivayetin yer aldığı eseri Bedr el-Bedr (Kuveyt 1405/1985) ve Śıfatü’n-nifâķ ve źemmü’l-münâfiķīn adıyla Muhammed Abdülkādir Atâ (Beyrut 1405/ 1985) neşretmiş, ayrıca Ebû Abdurrahman el-Mısrî el-Eserî’nin şerhiyle birlikte basılmıştır (Tanta 1408/1988). 5. Aĥkâmü’l-Ǿîdeyn. Ebû Abdurrahman Müsâid b. Süleyman b. Râşid eserdeki hadisleri SevâŧıǾu’l-ķamereyn adıyla tahrîc ederek kitapla birlikte yayımlamıştır (Beyrut 1406/1986). 6. Kitâbü’l-Ķader. Kazâ ve kadere dair 450 hadisi ihtiva eden eser üzerinde Cemâl Hamdî ez-Zehebî yüksek lisans çalışması yapmıştır (Câmiatü Melik Suûd, Riyad 1403-1404: Aħbârü’t-türâŝi’l-ǾArabî, Safat 1982, I, 11). 7. Fevâǿid. Çeşitli konulara dair kırk dört rivayetin yer aldığı eser Kitâbü’ś-Śıyâm ile birlikte yayımlanmıştır (s. 139-169; nşr. Abdülvekîl en-Nedvî, Bombay 1412/ 1992). 8. Mâ esnedehû Süfyân eŝ-Ŝevrî. Eserin I. cildi Dârü’l-kütübi’z-Zâhiriyye’de bulunmaktadır (Mecmua, nr. 90, vr. 39-47). Fihristi maħŧûŧâti Dâri’l-kütübi’ž-Žâhiriyye’de (s. 373). Ca‘fer b. Muhammed el-Firyâbî’nin eserleri yanlışlıkla Muhammed b. Yûsuf el-Firyâbî’ye nisbet edilmiştir.

Kaynaklarda Firyâbî’nin şu eserlerinden de söz edilmektedir: Kitâbü’s-Sünen, Kitâbü’ź-Źikr, Kitâbü’n-Nikâĥ, Kitâbü’l-Cenâǿiz, Kitâbü’ś-Śuver ve’t-temâŝîl, Kitâb Ǿani’l-Medîneti’l-münevvere, Kitâbü Śadaķati’l-fıŧr, Kitâbü Taĥrîmi’ź-źeheb ve’l-ĥarîr, Kitâbü Menâķıbi Mâlik, Kitâbü’r-Rüǿyâ, Kitâbü’l-Künâ, Kitâbü’l-Libâs, Kitâbü Edebi’l-İslâm, Kitâbü Terki’l-mirâǿ Kitâbü’l-Bükâǿ. Bu eserlerin de kendi konularındaki bazı hadisleri ihtiva eden çalışmalar olduğu anlaşılmaktadır.

BİBLİYOGRAFYA:

Ca‘fer b. Muhammed el-Firyâbî, Feżâǿilü’l-Ķurǿân (nşr. Yûsuf Osman Fazlullah Cibrîl), Riyad 1409/1989, nâşirin mukaddimesi, s. 33-76; Hatîb, Târîħu Baġdâd, VII, 199-202; Sem‘ânî, el-Ensâb, IX, 291-292; Yâkūt, MuǾcemü’l-büldân, IV, 259; Zehebî, AǾlâmü’n-nübelâǿ, XIV, 96-106; a.mlf., Teźkiretü’l-ĥuffâž, II, 693-694; Mahlûf, Şeceretü’n-nûr, II, 77; Sezgin, GAS, I, 166; Muhammed Nâsırüddin el-Elbânî, Fihrisü maħŧûŧâti Dâri’l-Kütübi’ž-Žâhiriyye, Dımaşk 1390/1970, s. 373; Nüveyhiz, MuǾcemü’l-müfessirîn, I, 126; Ziriklî, el-AǾlâm (Fethullah), 127-128; Kays Âl-i Kays, el-Îrâniyyûn, II, 328-330; Kettânî, er-Risâletü’l-müstetrafe (Özbek), s. 44, 47, 49, 57, 58, 73, 76, 84, 217; Fikrî Zekî el-Cezzâr, Medâħilul-müǿellifîn, Riyad 1994, III,1160-1161.

Mehmet Ali Sönmez  


FİRYÂBÎ, Muhammed b. Yûsuf

محمّد بن يوسف الفريابي

Ebû Abdillâh Muhammed b. Yûsuf b. Vâkıd el-Firyâbî (ö.212/827)

Hadis hafızı.

120 (738) veya 126’da (743-44) Belh yakınındaki Fâryâb’da doğdu. Buraya nisbetle Firyâbî olarak tanındığı gibi Türk asıllı olduğu için Türkî nisbesiyle de anıldı. İlim tahsili için çok genç yaşta memleketinden ayrıldı. Mekke’de karşılaştığı Süfyân es-Sevrî’den hadis rivayet etmek amacıyla onunla birlikte Kûfe’ye gitti ve kendisinden çok faydalandı. Ayrıca Evzâî, Zâide b. Kudâme, Nâfi‘ b. Ömer, Cerîr b. Hâzim gibi âlimlerden hadis öğrendi. Daha sonra Filistin’de bir sahil kasabası olan Kaysâriye’ye yerleşti. Kendisinden Ahmed b. Hanbel, İbn Zencûye, Abdullah b. Abdurrahman ed-Dârimî, Zühlî, Buhârî ve İbn Vâre gibi muhaddisler rivayette bulundular.

Hadis otoriteleri tarafından sika* kabul edilen Firyâbî’nin rivayet ettiği hadisler, yirmi dördü Śaĥîh-i Buħâri’de olmak üzere Kütüb-i Sitte’de yer almıştır. Fakih ve müfessir olarak da bilinen Firyâbî üstün ahlâkı ve ibadete düşkünlüğü ile tanınmaktadır. Onunla birlikte yağmur duasına çıkıldığı bir gün ellerini açıp duaya başladıktan hemen sonra yağmur yağdığı rivayet edilir. Kendisinden nasihat isteyen muhaddis Ahmed b. Yûsuf es-Sülemî’ye takvâ sahibi olmayı, sünnete sarılmayı ve hükümdarlardan uzak durmayı tavsiye etmiştir. Firyâbî Rebîülevvel 212’de (Haziran 827) Filistin’de vefat etti. Onun 213’te (828) öldüğünü söyleyenler de vardır.

Firyâbî’nin, İbn Hacer el-Askalânî’nin el-İśbe’sinin kaynaklarından olan ve onun belirttiğine göre Saîd b. Abdûs, Mahmûd b. Hâmid ed-Dımaşkî ve Ebü’d-Dahdâh Ahmed b. Muhammed et-Temîmî tarafından rivayet edilen el-Müsned adlı eserinden başka şu kitapları da kaynaklarda zikredilmektedir: Kitâbü’t-Tefsîr, Kitâbü’ŧ-Ŧahâre, Kitâbü’ś-Śalât, Kitâbü’ś-Śıyâm, Kitâbü’z-Zekât, Kitâbü’l-Menâsik.

BİBLİYOGRAFYA:

Buhârî, et-Târîħu’l-kebîr, I, 264; İclî, eŝ-Ŝiķāt, s. 416; Fesevî, el-MaǾrife ve’t-târîħ, I, 197-198, 719; İbn Ebû Hatim, el-Cerĥ ve’t-taǾdîl, VIII, 119-120; İbn Hibbân, eŝ-Ŝiķāt, IX, 57; İbn Adî, el-Kâmil, VI, 2236; İbnü’n-Nedîm, el-Fihrist, s. 41; Sem‘ânî, el-Ensâb, IX, 290-291; Mizzî, Tehźîbü’l-Kemâl, XXVII, 52-61; İbn Kudâme el-Makdisî, ǾUlemâǿü’l-ĥadîŝ, I, 537-538; Zehebî, AǾlâmü’n-nübelâǿ, X, 114-118; a.mlf., Târîħu’l-İslâm: sene 211-220, s. 400-401; a.mlf., Mîzânü’l-iǾtidâl, IV, 71-72; a.mlf., Teźkiretü’l-ĥuffâž, I, 376; Safedî, el-Vâfî, V, 243; İbn Hacer, Tehźîbü’t-Tehźîb, IX, 535-537; Kehhâle, MuǾcemü’l-müǿellifîn, XII, 140-141; Hediyyetü’l-Ǿârifîn, II, 10; Ziriklî, el-AǾlâm, VIII, 20-21; Sezgin, GAS, I, 40; Abdülgaffâr Süleyman el-Bündârî v.dğr., MevsûǾâtü ricâli’l-kütübi’t-tisǾa, Beyrut 1413/1993, III, 490; Kettânî, er-Risâletü’l-müstetrafe (Özbek), s. 97, 109.

Ali Osman Koçkuzu  


FİRZA

(bk. FİRDA).  


FİSAGOR

(bk. PİSAGOR).  


el-FİSÂL

(bk. el-FASL).  


FISCHER, August

(1865-1949)

Arapça sözlük ve gramer çalışmalarıyla tanınan Alman şarkiyatçısı.

Almanya’nın Halle şehrinde doğdu. 1883-1889 yılları arasında Halle, Berlin ve Marburg’da Fleischer, Wellhausen ve Thorbecke gibi zamanının en büyük şarkiyatçılarından Doğu dilleri ve edebiyatları



Not: Sayfa başlangıcındaki maddenin pdf'sini gösterir