TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - DÜRRETÜ’t-TÂC ::.

cilt: 10; sayfa: 34
[DÜRRETÜ’t-TÂC - Mustafa Erkan]


sonraki bazı gazâ ve olayları anlatan eser yazarın ölümü üzerine yarım kalmıştır. Kitabın çeşitli nüshaları bulunmaktadır (Millet Ktp., Ali Emîrî, nr. 352/1; Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 2398; İÜ Ktp., TY, nr. 2528/1; TSMK, Revan Köşkü, nr. 1377/4; 2035/2; DTCF Ktp., İsmail Saib Sencer, I, nr. 578/2). 2. Nâbî (ö. 1124/1712) zeyli. Muhteva ve edebî değer açısından en önemli zeyildir. Üslûp bakımından Veysî’den geri kalmayan Nâbî, esere yazdığı ilk zeyilde Benî Kaynukā‘ Vak‘ası’ndan Mekke’nin fethine (8/630) kadar cereyan eden olayları anlatmıştır. Yirmi yıl sonra yazdığı ikinci zeyil, Mekke’nin fethinden hicretin 9. yılına kadar meydana gelen olayları konu alır. Nâbî’nin ilk zeyli, Siyer-i Veysî ile birlikte (Bulak 1248) ve müstakil olarak (Bulak 1284) iki defa basılmış, ikinci zeyli ise yayımlanmamıştır. Eserin çok sayıda yazma nüshası bulunmaktadır (TCYK, s. 410-417’de yirmi dört nüshası verilmiş, buna ilâve olarak şu nüshalar da tesbit edilmiştir: İÜ Ktp., TY, nr. 2430; Manisa Genel Ktp., Muradiye, nr. 2741, Çaşnigîr, nr. 5050; TSMK, Revan Köşkü, nr. 1340, 1346; Medine Ârif Hikmet Ktp., nr. 42/242; Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Tarih, Türkî, nr. 169). 3. Nazmîzâde Murtaza Efendi (ö. 1136/1723) zeyli. Nâbî zeylini tamamlayan ve Nâbî’nin üslûbuyla kaleme alınan eser, Amr b. Âs ve Hâlid b. Velîd seriyyelerinden başlayarak Hz. Peygamber’in ölümüne kadar geçen dönemi anlatmaktadır. Zeylin 1107 (169-596) tarihli istinsahları mevcut olduğuna göre (Millet Ktp., Ali Emîrî, nr. 353; Nuruosmaniye Ktp., nr. 3351/3) Nazmîzâde eserini bu tarihten önce bitirmiş olmalıdır. İstanbul Kütüphaneleri Tarih-Coğrafya Yazmaları Katalogları’nda kaydedilen on bir nüsha ile Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Türkçe Yazmalar Kataloğu’ndaki dört nüsha dışında eserin başka yazmaları da vardır (Mevlânâ Müzesi Ktp., nr. 4936; Kayseri Râşid Efendi Ktp., nr. 930/4; Bibliothèque Nationale, nr. 1268; Medine Ârif Hikmet Ktp., nr. 41/242; ayrıca bk. Flügel, I, 65). 4. Tıflî Ahmed Çelebi (ö. 1255/1839 [?]) zeyli. Ahmed Çelebi, Nâbî ve Nazmîzâde’yi tenkit ederek yazdığı zeylinde, onların eserlerinde bahsi geçmeyen veya yeterince aydınlatılmayan olaylar üzerinde durmuştur. Bunlar Mekke’nin fethine tetimme, Huneyn ve Tâif gazveleri, ganimetlerin taksimi, umrenin edâsı ve Medine’ye dönüş, Hz. Muhammed’in oğlu İbrâhim’in doğumu, Kâ‘b b. Züheyr felâketi, Tebük Gazvesi ve Abdullah b. Übey b. Selûl’ün helâk olması, Hz. Ebû Bekir’in haccı, Habeş Kralı Necâşî’nin ölümü, Hz. Peygamber’in haccı gibi konulardır. Yer yer beyitlerle süslenen ve Veysî’nin üslûbuyla kaleme alınan bu zeylin bilinen tek yazma nüshası Medine Ârif Hikmet Kütüphanesi’ndedir (nr. 40/242). 5. Süleyman Tâlib zeyli. Hassa ordusu silâhşörlerinden Koçhisârîzâde Süleyman Tâlib tarafından 1206 (1792) yılında kaleme alınan eser, Nâbî’nin birinci zeylinin zeyli olup Benî Kaynukā‘ Gazvesi’nden (2/624) Hudeybiye Antlaşması’na kadar (6/628) meydana gelen olayları anlatır. Eserin tek yazma nüshası bilinmektedir (Berlin Kraliyet Ktp., MS, Or.oct., nr. 1049).

Bosnalı Abdülkerim Sâmi Efendi’nin (ö. 1096/1684) Dürretü’t-tâc’a bir zeyil yazdığı söylenmekteyse de (Sicill-i Osmânî, III, 353-354; Osmanlı Müellifleri, II, 230) eserin bugüne kadar herhangi bir nüshasına rastlanmamıştır. Râgıb Paşa’ nın (ö. 1176/1763) Huneyn Gazvesi’yle ilgili Huneyniyye adlı eseri de (Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 2258/3, 339; İÜ Ktp., TY, nr. 2593, 3167, 3186), Siyer-i Veysî’ye zeyil olarak değerlendirilmiştir (İA, IX, 597).

BİBLİYOGRAFYA:

Veysî, Dürretü’t-tâc, Bulak 1245; a.mlf., Siyer-i Veysî, Süleymaniye Ktp., Reîsülküttâb, nr. 800; a.e., İstanbul 1286 (Hâbnâme, Münşeât ve Şehâdetnâme ile birlikte); Veysî-Nâbî, Zeyl-i Nâbî alâ Siyer-i Veysî, Kahire-Bulak 1248; Beyânî, Tezkire, İÜ Ktp., TY, nr. 2568, vr. 101ª-b; Kınalızâde, Tezkire, II, 1051-1052; Kafzâde Fâizî, Zübdetü’l-eş‘âr, İÜ Ktp., TY, nr. 1546, vr. 126b-127ª-b; Atâî, Zeyl-i Şekāik, II, 713-716; a.mlf., Tercüme-i Hâl-i Veysî, İÜ Ktp., TY, nr. 3292, vr. 332b-336ª; Kâtib Çelebi, Fezleke, II, 107-108; Keşfü’z-zunûn, I, 738-739; Rızâ, Tezkire, İstanbul 1316, s. 101-102; Mehmed Âsım, Zeyl-i Zübdetü’l-eş‘âr, İÜ Ktp., TY, nr. 1711, vr. 23b-24ª; Tevfik, Mecmûatü’t-terâcim, İÜ Ktp., TY, nr. 192, vr. 33ª; Fâik Reşâd, Eslâf, İstanbul 1312, II, 2-6; Sicill-i Osmânî, III, 353-354; IV, 619-620; Flügel, Handschriften, I, 65, 247, 251, 273; III, 375; Gibb, HOP, III, 208-218; Osmanlı Müellifleri, II, 230, 477-479; Babinger (Üçok), s. 168-170, 261-262, 274; TCYK, s. 308, 373, 374, 383-387, 410-435; Karatay, Türkçe Yazmalar, I, 358-361; Banarlı, RTET, II, 681-682; Özege, Katalog, I, 313; IV, 1587; V, 2120; Kocatürk, Türk Edebiyatı Tarihi, s. 495-496; Zehra Öztürk, Siyer-i Veysî Zeyli (mezuniyet tezi, 1979), Türkiyat Enstitüsü, T, nr. 2074, s. I-XI; Mes‘ad Süveylim Ali eş-Şaman, Türk Edebiyatında Siyerler ve İbn Hişâm’ın Siyeri’nin Türkçeye Tercümesi (doktora tezi, 1982), AÜ İlâhiyat Fakültesi, s. XXXVIII-LXXX; Nasrullah Mübeşşir et-Tırâzî, Fihrisü’l-matbûǾati’t-Türkiyyeti’l-ǾOsmâniyye, Kahire 1982, I, 141; Büyük Türk Klâsikleri, V, 90; Abdülkadir Karahan, “Râgıb Paşa (Edebî Şahsiyeti)”, İA, IX, 597; M. Kanar, “Veysî”, a.e., XIII, 308-309; Mustafa Uzun, “Divan Edebiyatı”, TDEA, II, 331; Harun Tolasa, “Divan Nesri”, a.e., II, 344; “Dürretü’t-tâc”, a.e., II, 400.

Mustafa Erkan  


DÜRRETÜ’l-VÂİZÎN

(bk. DÜRRETÜ’n-NÂSİHÎN)  


DÜRRÎ AHMED EFENDİ

(ö. 1135/1722)

İran’a elçilikle gönderilen Osmanlı devlet adamı ve divan şairi.

Van’da doğdu. Vanlı Ebû Bekir Vehbi Efendi’nin oğludur. Yekçeşm, Kör, Vâfî lakaplarıyla da tanınır. Şiirlerinde Vâfî veya Dürrî mahlaslarını kullanmıştır. Öğrenimi hakkında kaynaklarda bilgi bulunmamakla beraber iyi bir medrese tahsili gördüğü anlaşılmaktadır. İstanbul’a giderek Divan Kalemi’ne girdi. Önce