TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - ANNÂZÎLER ::.

cilt: 03; sayfa: 216
[ANNÂZÎLER - Abdülkerim Özaydın]


vuku bulan savaşta Ebü’l-Feth mağlûp oldu ve esir düştü. Bu gelişmeler üzerine Ebü’ş-Şevk kardeşine karşı harekete geçti. Mühelhil, Hemedan hâkimi Alâüddevle b. Kâkeveyh’ten yardım istedi. Alâüddevle de Dînever, Karmîsîn ve diğer bazı yerleri kuşattı. Ebü’ş-Şevk kardeşi Sürhâb’ın da Dakuka’yı muhasara ettiğini öğrenince Büveyhî Celâlüddevle’den yardım istedi. Ancak bu yardım gerçekleşmedi. Ebü’ş-Şevk ile Mühelhil arasındaki mücadele Celâlüddevle’nin müdahalesiyle bir müddet durakladı. Fakat Mühelhil Ebü’l-Feth’i serbest bırakmayı reddedince düşmanlık yeniden alevlendi ve Ebü’ş-Şevk 1040 ve 1042’de tekrar kardeşinin üzerine yürüdüyse de hiçbir sonuç elde edemedi.

Büveyhî Celâlüddevle 1043’te ölünce Annâzîler Selçuklular’ın tehdidiyle karşılaştılar. Tuğrul Bey, İbrâhim Yınal kumandasındaki Selçuklu ordusunu Annâzîler üzerine sevketti. Hemedan valisi şehri terketmek zorunda kaldığı gibi Ebü’ş-Şevk de Dînever’den Karmîsîn’e kaçtı ve daha sonra Sîrvân Kalesi’ne sığındı. Mühelhil Selçuklular’a karşı kardeşiyle anlaşmasına rağmen İbrâhim Yınal’ın ilerlemesini durduramadı. İbrâhim Yınal Hulvân ve Mâhîdeşt’i ele geçirip Hulencân’a saldırdı. Ebü’ş-Şevk bundan kısa bir süre sonra Sîrvân’da öldü (Ramazan 437/Nisan 1046).

Annâzîler bu defa Mühelhil’in etrafında toplandılar. Fakat Sa‘dî b. Ebü’ş-Şevk amcasına darıldığı için İbrâhim Yınal’a katılmaya karar verdi ve ona mektup yazıp bu isteğini bildirdi. O da bunu kabul etti ve babasına ait şehirlere hâkim olmasını sağlayacağına söz verdi. Sa‘dî Şâzencân aşiretine mensup bir toplulukla İbrâhim Yınal’a katıldı ve Hulvân’da onun adına hutbe okuttu (Ağustos 1046). Sa‘dî burada birkaç gün kaldıktan sonra Mâhîdeşt’e döndü. Bunun üzerine Mühelhil Hulvân’ı işgal ederek İbrâhim Yınal adına okunmakta olan hutbeye son verdi. Sa‘dî daha sonra Oğuzlar’ın yardımıyla Hulvân’a hâkim oldu ve amcasının üzerine yürüdü, fakat esir düştü. Ancak Sürhâb’ın âsi oğlu Sa‘dî’yi bir müddet sonra serbest bıraktı. İbrâhim Yınal gönderdiği kuvvetlerle Aralık 1047’de Sürhâb’ın topraklarını da ele geçirdi. Oğuzlar daha sonra Bâcisrâ’dan iki fersah uzakta karargâh kurmuş olan Sa‘dî’ye baskın düzenlediler. Sa‘dî ve adamları perişan bir halde dağıldılar. Oğuzlar Deskere, Bâcisrâ, Hâruniye, Kasr-ı Sâbûr ve o yöredeki diğer kasaba ve köyleri yağmaladılar. Sa‘dî önce Deyâlî’ye, daha sonra Dübeys b. Mezyed’in yanına gitti ve orada kaldı. İbrâhim Yınal Annâzîler’in önemli kalesi Sîrvân’ı bir süre kuşattıktan sonra zaptetti. Mühelhil Sultan Tuğrul Bey’e itaat arzedince (1050) Tuğrul Bey Annâzîler’i yeniden yerleştirdi. Buna göre Mühelhil Sîrvân, Dakuka, Şehrizor ve Samgan’da, Sürhâb Diz-i Mâhkî’de, Sa‘dî ise Râvendân’da hüküm sürecekti.

Sa‘dî 440 (1048-49) yılında İbrâhim Yınal’dan eman* alınca Dübeys b. Mezyed’den ayrılıp onun yanına hareket etti. Bu arada Deskere’yi ele geçirdi, Bağdat’tan gönderilen kuvvetleri mağlûp ettikten sonra Ba‘kūbâ yakınlarındaki kasaba ve köylere kadar ilerledi ve hutbeyi İbrâhim Yınal adına okuttu. 1053’te amcası Mühelhil’i mağlûp etti ve oğluyla beraber esir aldı. Bunun üzerine Büveyhî hükümdarı el-Melikü’r-Rahîm, Sa‘dî’ye karşı asker sevkettiyse de hiçbir sonuç elde edemedi.

Mühelhil’in esir düşmesi üzerine Bedr Sultan Tuğrul Bey’in yanına giderek babasının serbest bırakılması için yardım istedi. Tuğrul Bey de Sa‘dî’den yanında rehin tuttuğu oğluna karşılık Mühelhil’i salıvermesini teklif etti. Ancak Sa‘dî bu teklifi reddederek el-Melikü’r-Rahîm’e tâbi oldu. Bunun üzerine Tuğrul Bey, İbrâhim b. İshak ve Saht-Kemân kumandasında gönderdiği orduyla Sa‘dî’ye ağır bir darbe indirdi. Sa‘dî perişan bir halde Rûşen-Kubâd Kalesi’ne çekildi (445/1053-54). Mühelhil muhtemelen bu sırada ölmüştür. Oğuzlar 1054’te kaleyi kuşattılarsa da bir sonuç alamadılar.

Tuğrul Bey’in 18 Aralık 1055’te Bağdat’a girmesi ve Büveyhî hâkimiyetine son vermesinden sonra kaynaklar Annâzîler hakkında bilgi vermezler. Ancak İbnü’l-Esîr 495 (1101-1102) senesi olaylarından bahsederken Mühelhil’in torunu Sürhâb b. Bedr’in bu yıl Huftîzgān Kalesi’ni ele geçirdiğini ve Salgurlu Türkmenleri’nden Karabuli ile yaptığı savaşta mağlûp olup yirmi adamıyla bir dağa kaçtığını ve Türkmenler’in, Dakuka ile Şehrizor hariç, bütün ülkesini ele geçirdiklerini kaydeder. Sürhâb b. Bedr daha sonra tekrar Huftîzgān’a hâkim oldu. Onun Şevval 500’de (Haziran 1107) ölümü üzerine yerine oğlu Ebû Mansûr geçti.

İbnü’l-Esîr Annâzîler’in 130 yıl hüküm sürdüklerini kaydeder ki buna göre Ebû Mansûr, 511 (1117) yılında yıkılan bu hânedanın belki de son emîridir. Ancak VI. (XII.) yüzyılın ikinci yarısında Afşarlar’a tâbi olarak Hûzistan’da hüküm süren Şümle ile Lûristan’da hüküm süren Sürhâb b. Annâz’ın bu hânedana mensup oldukları kabul edilmektedir.

BİBLİYOGRAFYA:

İbnü’l-Esîr, el-Kâmil (trc. Abdülkerim Özaydın), İstanbul 1987, IX, 159, 173, 174, 182, 196, 197, 198, 206-207, 291, 306-307, 355, 359, 375-377, 394, 398, 401-406, 408-410, 415, 418, 446, 450; X, 283, 351; Müneccimbaşı, Sahâifü’l-ahbâr, İstanbul 1285, II, 503; C. E. Bosworth, The Medieval History of Iran Afghanistan and Central Asia, London 1977, V, 80, 82; a.mlf., “The Political and Dynastic History of the Iranian World, A.D. 1000-1217”, CHIr., V, 24, 42, 112; Erdoğan Merçil, Fars Atabegleri Salgurlular, Ankara 1975, s. 32; “Fâris”, İA, IV, 469; V. Minorsky, “‘Annāzids”, EI² (İng.), I, 512-513; K. M. Ahmad, “‘Annazids”, EIr., II, 97-98.

Abdülkerim Özaydın  


ANNE

(bk. ANA BABA)  


ANS (Benî Ans)

بنو عنس

Yemen’in Necid bölgesinde yaşayan bir Arap kabilesi.

Mezhic’in bir kolu olan ve Kahtânîler’e mensup bulunan Ans kabilesinin kurucusu Ans b. Mâlik’in (Mezhic) nesebi Kehlân b. Sebe’e dayanır. Yemen Necd’inde Beynûn ve çevresinde yaşayan bu kabilenin müslüman oluşuna dair kaynaklarda bilgi yoktur. Yalnız Ans kabilesinden Rebîa b. Revâ’nın Medine’ye gelip Hz. Peygamber ile görüştükten sonra müslüman olduğu ve yurduna dönmek üzere Medine’den ayrıldıktan birkaç gün sonra yolda vefat ettiği bilinmektedir. Bu kabilenin mensup olduğu Mezhicoğulları’nın da İslâmiyet’i kabul edişine dair bilgi verilmemektedir. Mezhic’in kollarından olan Murâd ve Zübeyd kabilelerinin İslâm’a girişleri anlatılırken Ferve b. Müseyk el-Murâdî’nin Mezhic’in kollarına vali, Hâlid b. Saîd b. Âs’ın da zekât âmili olarak tayinlerinden söz edilmesi, Ans kabilesinin onlarla birlikte İslâmiyet’i kabul ettiklerini hatıra getirmektedir.

Ans kabilesi ilk devir İslâm tarihinde bazı mensupları dolayısıyla meşhur oldu. Mekke devrinde müslüman olan Yâsir ile oğlu Ammâr bu kabilenin Yâm koluna, San‘a’da peygamberlik iddiasında



Not: Sayfa başlangıcındaki maddenin pdf'sini gösterir