TDV İslâm Ansiklopedisi
İslâm Ansiklopedisine başka bir sayfadan ulaştınız. Orijinal sayfaya ulaşmak için tıklayınız

Yeni elektronik ansiklopedi sitemizi denemek ister misiniz?


 .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - AMMÛRİYE ::.

cilt: 03; sayfa: 79
[AMMÛRİYE - DİA]


 


AMMÛRİYE

İçbatı Anadolu’da İstanbul’dan Çukurova’ya giden eski Bizans askerî yolu üzerinde bugün harabeleri bulunan eski bir şehir ve kale.

Halkın “Hergan Kale” dediği Ammûriye (Amorion) Kalesi, rivayete göre ilk defa Zenon (474-491) tarafından kurulmuştur. Mes‘ûdî ise Anastasius zamanında (491-518) inşa edildiğini yazmaktadır. Ammûriye, İslâm’ın ilk devirlerinden itibaren İstanbul’un fethi için gelen müslüman ordular tarafından kuşatılmış ve 49’da (669) Yezîd’in İstanbul seferi sırasında fethedilmiştir. Fakat daha sonraları zaman zaman elden çıkmış, sonunda Abbâsî Halifesi Mu‘tasım döneminde 838’de kesin olarak zaptedilmiştir. Mu‘tasım şehri yıkmış ve yeniden inşa etmişse de 931’de Tarsus emîri tarafından tekrar tahrip edilmiştir. Bu tarihten sonra Ammûriye giderek önemini kaybetmiştir. Yeri uzun zaman bilinmeden kalan şehrin harabeleri, XIX. yüzyılda seyyah Hamilton’un araştırmaları sonunda Emirdağ’ın (Aziziye) 12 km. kadar doğusunda Hamzahacılı ve Hisar köylerinin yakınında ortaya çıkarılmıştır.

BİBLİYOGRAFYA:

Taberî, Târîħ (Ebü’l-Fazl), IV, 241; VI, 439; IX, 57, 62-72, 120; Mes‘ûdî, Mürûcü’z-zeheb, I, 326; IV, 60, 64; Yâkut, MuǾcemü’l-büldân, IV, 158; W. Hamilton, Researches in Asia Minor, Pontus and Armenia, London 1842, I, 448; C. H. Texier, Description de l’Asie Mineure, Paris 1849, s. 471; Besim Darkot, “ǾAmmûriye”, İA, I, 411-412; M. Canard, “Ammuriya”, EI² (İng.), I, 449.

DİA  


AMPİR ÜSLÛP

(bk. EMPİRE)  


AMR b. ABESE

عمرو بن عبسة

Ebû Necîh Amr b. Abese b. Hâlid es-Sülemî

İslâmiyet’i ilk kabul eden sahâbîlerden.

Süleym kabilesinin Becîle boyuna mensuptur. Câhiliye döneminde putlara tapmaktan nefret ederdi ve bundan dolayı sürekli bir arayış içindeydi. Zaman zaman Ehl-i kitap’tan bazılarıyla görüşür ve bilgi edinirdi. Bir gün yine putlardan nefretle söz ederken biri ona Mekke’deki bir şahsın da putların aleyhinde konuştuğunu söyledi. Bunun üzerine hemen Mekke’ye gidip Hz. Peygamber’le görüştü ve müslüman oldu. Kendi ifadesine göre o sırada yalnızca Hz. Ebû Bekir ile Bilâl-i Habeşî müslüman olmuştu. Orada Resûlullah’ın yanında kalmak istedi. Fakat Hz. Peygamber ona, şu anda şartların müsait olmadığını, evine dönmesini ve İslâmiyet’i açıkça tebliğ etmeye başladığını duyunca tekrar gelmesini söyledi. O da ailesinin yanına dönüp Hz. Peygamber’den haber beklemeye başladı. Mekke’nin fethinden kısa bir süre önce Medineli bir grupla karşılaştı ve Resûlullah’ı sordu. Halkın büyük bir coşkuyla İslâm dinini kabul ettiğini öğrenince derhal Medine’ye giderek Mekke’nin fethine, daha sonra da Tâif Muhasarası’na katıldı. Bir müddet Medine’de kaldıktan sonra Suriye üzerine gönderilen orduda görev aldı ve Yermük Savaşı’nda Hâlid b. Velîd’in süvari birliklerine kumanda etti (13/634).

Büyük bir ihtimalle Hz. Osman’ın halifeliğinin son yıllarında Hıms’ta öldü. Ebû Ümâme el-Bâhilî, Sehl b. Sa‘d, Kesîr b. Mürre ve Adî b. Ertât gibi muhaddisler ondan hadis rivayet etmişlerdir.

BİBLİYOGRAFYA:

Müsned, IV, 111, 384-385; Müslim, “Salâtü’l-müsâfirîn”, 294; İbn Sa‘d, et-Tabakat, IV, 214-219; İbn Kuteybe, el-MaǾârif (Ukkâşe), s. 290; Taberî, Târîħ (Ebü’l-Fazl), II, 315, 317; III, 397; IV, 67; İbn Hazm, Cevâmiu’s-sîre, Beyrut 1403/1983, s. 22; İbn Abdülber, el-İstî‘Ǿâb, II, 498-501; İbnü’l-Esîr, Üsdü’l-gabe, IV, 251-252; Zehebî, AǾlâmü’n-nübelâǿ, II, 456-460; İbn Hacer, el-İsâbe, III, 5-6.

Ahmet Önkal  


AMR b. ADÎ

عمرو بن عدي

Amr b. Adî b. Nasr b. Rebîa el-Lahmî

Milâdî III-VII. yüzyıllarda Hîre’de hüküm süren Lahmî Krallığı’nın ilk hükümdarı.

Annesi Câhiliye döneminde Hîre ve Enbâr’a hâkim olan Cezîme el-Ebraş’ın kız kardeşi Rakaş’tır. Dayısı Cezîme, Tedmür (Palmyre) Kraliçesi Zebbâ tarafından öldürülünce onun yerine geçti ve Kraliçe Zebbâ’yı öldürerek dayısının intikamını aldı. Daha sonra Hîre’deki Lahmîler’i teşkilâtlandırıp Lahmî Krallığı’nı kurdu ve elli yıldan fazla bağımsız olarak hüküm sürdü. Milâdî III. yüzyılın ikinci yarısında 120 yaşını geçmiş olduğu halde öldü.

BİBLİYOGRAFYA:

İbn Kuteybe, el-MaǾârif (Sâvî), s. 280-282; Ya‘kubî, Târîh, I, 208-209; Taberî, Târîħ (Ebü’l-Fazl), I, 613-627; Cevad Ali, el-Mufassal, III, 104-106, 177-178, 184-186; Ch. Pellat, “Amr b. Adı”, EI² (Fr.), I, 463.

Ahmet Önkal  


AMR b. ÂS

عمرو بن العاص

Ebû Abdillâh (Ebû Muhammed) Amr b. el-Âs (el-Âsî) b. Vâil es-Sehmî el-Kureşî (ö. 43/664)

Meşhur sahâbî, Mısır fâtihi ve devlet adamı.

Kureyş kabilesinin Sehm koluna mensuptur. Mekke’de doğdu. Müslüman olmadan önce Mekke’nin ticaret ve siyaset hayatında önemli bir yeri vardı. Dış ülkelere yaptığı ticarî seyahatler sırasında Habeşistan Hükümdarı Necâşî ile dost oldu. Bundan dolayı Habeşistan’a hicret eden müslümanlara sığınma hakkı



Not: Sayfa başlangıcındaki maddenin pdf'sini gösterir